Çizgili kâğıt üzerinde saydam ambalajlarda sıralanmış farklı renklerde kalemler
Bölüm sonu notunu ayrı satırlara yazmaya eşlik eden kâğıt ve renkli kalemler; temsili fotoğraf.

Bir bölüm bittiğinde bütün olayları sıraya koymayın. Yalnızca olanı, açık kalanı ve sizde kalanı birer cümleyle yazın. Böylece metindeki bilgiyle kendi yorumunuz aynı cümlede birbirine karışmaz.

Üç satırın ayrı görevleri var

1. Olan: Bölümün sonunda ne farklı?

İlk satıra olay zincirini değil, bölümün taşıdığı tek değişikliği yazın. Bir karar verilmiş, yeni bir bilgi öğrenilmiş, bir eşya bulunmuş ya da iki kişi arasındaki durum değişmiş olabilir.

Cümle başlangıcı: “Bu bölümde … oldu; bunun sonucunda … değişti.”

Birden fazla olayı art arda sıralıyorsanız şu soruya dönün: Bir sonraki bölüme geçerken hangisini hatırlamam gerekir? Yanıtınız ilk satırdır.

2. Açık kalan: Metin henüz neyi açıklamadı?

İkinci satır, bölüm sonunda oluşan boşluğu gösterir. Bir davranışın nedeni, bir nesnenin önemi ya da verilen kararın sonucu henüz bilinmiyor olabilir. Burada tahmini gerçek gibi yazmamak önemlidir.

Cümle başlangıcı: “Henüz açıklanmayan …” veya “Metinde bağlantısı kurulmayan …”

3. Bende kalan: Ben ne düşündüm ya da ne bekliyorum?

Son satır okura, yani size aittir. Bir soru, itiraz, beklenti veya kısa tepki yazabilirsiniz. “Güzeldi” gibi genel bir yargı yerine tepkinizin nedenini ekleyin.

Cümle başlangıcı: “Ben … düşündüm, çünkü …” veya “Sonraki bölümde … olup olmayacağını merak ediyorum.”

Doldurulmuş kurmaca örnek

Aşağıdaki olay ve kişiler yalnızca bu alıştırma için oluşturulmuştur:

Emir, ortak bahçedeki kovanlardan birinin başka yere taşındığını fark eder. Bahçe defterinde bu değişikliğe ilişkin kayıt yoktur. Yeni yerin yanında dedesine ait eski bir eldiven bulur; fakat bölüm, Emir kimseyle konuşmadan sona erer.

Olan: Emir, kayıtsız biçimde taşınmış kovanın yanında dedesinin eski eldivenini buldu.
Açık kalan: Kovanı kimin ve neden taşıdığı açıklanmadı; eldivenin olayla bağlantısı henüz kurulmadı.
Bende kalan: Eldivenle kovan arasında hemen bağlantı kurmak istemedim; önce bahçe defterindeki eksik kaydın ne anlama geldiğini öğrenmeyi bekliyorum.

İlk satır metinde gerçekleşeni kaydediyor. İkinci satır, metnin henüz vermediği bilgiyi gösteriyor. Üçüncü satır ise eldivenle kovan arasında bağlantı kurma konusundaki tereddüdü ve bundan sonra neyin açıklanacağına ilişkin beklentiyi açıkça okura ait bir tepki olarak kaydediyor. Böylece daha sonra nota döndüğünüzde kendi tahmininizi romanda doğrulanmış bir olay sanmazsınız.

Özet uzuyorsa dönüm noktasını seçin

İlk satır iki ya da üç cümleye taşıyorsa her ayrıntıyı korumaya çalışıyor olabilirsiniz. Seçimi şu sırayla daraltın:

  1. Bölümün başıyla sonu arasında değişen durumu bulun.
  2. Bu değişikliği doğrudan oluşturan olayı seçin.
  3. Yer betimi, konuşmanın bütün basamakları ve değişime etki etmeyen yan olayları nottan çıkarın.

Bölümde büyük bir olay olmayabilir. Bu durumda karar, bilgi veya ilişki değişimini kaydedin. Örneğin “Selim teklifi yine yanıtlamadı” tek başına zayıf kalır. “Selim teklifi yanıtlamadı; ertelemesinin para değil, kardeşiyle konuşma isteğiyle ilgili olduğu anlaşıldı” cümlesi bölümün taşıdığı farkı korur.

Kopyalanabilir bölüm sonu şablonu

Kitap / bölüm: 
Olan: 
Açık kalan: 
Bende kalan: 

Kitap ve bölüm bilgisi üç satıra dahil değildir; yalnızca kaydı yeniden bulmanızı sağlar. Her alanı tek cümlede bırakın. Yeni bölümde önceki sorunun yanıtı verilirse eski kaydı silmek yerine yanına kısa bir “yanıtlandı” notu ve yeni bölüm numarasını ekleyebilirsiniz.

Notun tamamlandığını nasıl anlarsınız?

  • Olan satırında yorum değil, metinde gerçekleşen bir değişiklik bulunuyor.
  • Açık kalan satırı bilinmeyeni tahminle doldurmuyor.
  • Bende kalan satırı “ben düşündüm”, “merak ettim” veya “bekliyorum” gibi bir ifadeyle size ait olduğunu belli ediyor.
  • Notu anlayabilmek için bölümün bütün olaylarını yeniden yazmanız gerekmiyor.

Okuma sırasında her ayrıntıda durduğunuzu fark ediyorsanız önce okumanın akışını bozmadan kısa işaret bırakmayı deneyebilirsiniz. Üç satırlık bu kayıt, o işaretler arasından yalnızca bölüm sonuna taşınmaya değer olanı seçmek içindir. Kitap tamamlandığında ise bölüm kayıtlarını tekrar özetlemek yerine kısa bir okur değerlendirmesine dönüştürebilirsiniz.