Her ilginç cümlede deftere dönüyorsanız, notun tamamını o anda yazmayı erteleyin. Bir bölüm boyunca yalnızca sayfa numarası ve hatırlatıcı bir sözcük kaydedin; bölüm bittiğinde bunlardan en fazla ikisini birkaç cümleyle açın. Böylece neyi kaydedeceğinizi seçmeyi ve o konuda ne düşündüğünüzü yazmayı ayrı zamanlarda deneyebilirsiniz.
Bu, bir kitap boyunca uymanız gereken kural değil. Önce tek bölümde deneyin. Amaç daha hızlı kitap bitirmek ya da her ayrıntıyı hatırlamak değil; okumayı sürdürürken dönmek istediğiniz yerleri bulabilmek.
Başlamadan önce nerede duracağınızı seçin
Yanınıza küçük bir kâğıt veya defter alın. Üste kitabın adını yazın. Aynı eserin farklı baskılarını kullanıyorsanız yayınevini ya da baskı bilgisini de ekleyin; kaydınızın hangi kitaba ait olduğu belli olsun.
Sonra notları açacağınız yeri belirleyin: kısa bir bölümün sonu, bir sahne geçişi veya bugünkü okuma sürenizin bittiği yer. Uzun bir bölümü sırf bu deneme için tek oturuşta tamamlamanız gerekmiyor. Yoğun bir metinde bir ya da iki paragraf bile uygun bir durak olabilir.
Kısa bir parçayı okuyup ardından kendi sözcüklerinizle not almak, deneyebileceğiniz bir okuma yaklaşımıdır. Buradaki tek sözcük ve iki not sınırları ise uygulamayı küçük tutmak için öneriliyor; herkes için geçerli bir ölçü değiller.
Okurken yalnızca geri dönüş adresini yazın
Dikkatinizi çeken yerde kâğıda “s. 24 — anahtar” gibi bir kayıt bırakın. Sözcüğün güzel veya açıklayıcı olması gerekmiyor; sayfaya döndüğünüzde ne aradığınızı size hatırlatsın. “Güzel” yerine “anahtar”, “önemli” yerine “itiraz” gibi metindeki ayrıntıya yakın bir sözcük seçin.
Ardından okumaya devam edin. Bu aşamada alıntıyı kopyalamayı, yorumunuzu düzgün bir cümleye çevirmeyi veya yeni başlıklar açmayı sonraya bırakın. Sayfa numarası olmayan bir metinde bölüm başlığıyla birlikte ilgili paragrafın ilk birkaç sözcüğünü kaydedebilirsiniz.
Yine her paragrafta kaleme uzanıyorsanız bir seçim sorusu kullanın: “Buraya sonra ne yapmak için döneceğim?” Bir soruyu araştırmak, bir ayrıntıyı yeniden düşünmek veya bir anlatım tercihini incelemek somut bir neden olabilir. Yalnızca cümleyi beğendiyseniz onu kaydetmeden okumayı sürdürmeyi de seçebilirsiniz.
Durduğunuzda iki kaydı açın
Belirlediğiniz durağa gelince kısa listenize bakın. Hâlâ merak ettiğiniz en fazla iki kaydı seçin. Her biri için önce aklınızda kalanı kendi cümlenizle yazın; sonra ilgili sayfayı açıp ayrıntıyı kontrol edin. Hatırlamadığınız kısmı tahmin ederek tamamlamayın.
Aşağıdaki olaylar ve sayfa numaraları bu alıştırma için uydurulmuştur; gerçek bir kitaptan alıntı değildir.
| Okurken bırakılan kayıt | Durunca yazılan not |
|---|---|
| s. 24 — anahtar | Karakter anahtarı buluyor ama kapıyı açmıyor. Anahtarın saklanan bilgiyi temsil ettiğini düşünüyorum; bu benim yorumum. İleride kapıya dönüp dönmeyeceğine bakacağım. |
| s. 29 — sessizlik | İki kardeş tartışmanın ardından aynı masada konuşmadan oturuyor. Bu sessizliği barışma diye okudum, fakat metin bunu açıkça söylemiyor. |
| s. 31 — yağmur | Şimdilik açmadım. Bölüm sonunda bu ayrıntıya ilişkin bir sorum kalmadı. |
İlk iki not, sayfada olanla okurun yorumunu ayırıyor. Üçüncü kayıt da boşa gitmiş sayılmaz: sonradan ayrıntılandırmamayı seçtiniz. Her işareti tamamlanacak bir işe çevirmek zorunda değilsiniz.
Yalnızca bir not yazmak istiyorsanız orada bırakın. Hiçbir kayıt artık ilginizi çekmiyorsa defteri kapatabilirsiniz. “İki”, doldurulması gereken boşluk sayısı değil, bu denemenin üst sınırı.
Tek sözcük yetmediğinde
Sayfaya dönseniz de ne düşündüğünüzü çıkaramıyorsanız bir sonraki okumada sözcük yerine kısa bir soru yazın: “Anahtarı neden sakladı?” gibi. Ama her kayıt bir paragrafa dönüşmeye başladıysa soruyu cevaplamayı yine durak noktasına bırakın.
Metni anlamak için gerekli bir kavramda takıldıysanız ise sırf akışı korumak uğruna ilerlemeyin. “Bunu sonra düşünmek istiyorum” ile “Bunu anlamadan devam edemiyorum” farklı ihtiyaçlar. İkincisinde durup ilgili kısmı yeniden okuyun; bu alıştırma anlamadığınız yeri atlamanızı gerektirmiyor.
Bir sınava, araştırmaya veya ayrıntılı tartışmaya hazırlanıyorsanız iki not sınırını görevinize uyarlayın. Buradaki düzen, kişisel okumada sürekli durup uzun not yazma alışkanlığını küçük bir denemeyle değiştirmek isteyenler için.
Deftere geçirebileceğiniz kısa şablon
Aşağıdaki satırları kopyalayın. “Metinde olan” alanına kontrol ettiğiniz ayrıntıyı, “Benim düşüncem” alanına kendi yorumunuzu yazın.
Kitap ve baskı: Okuduğum bölüm / sayfalar: Notları açacağım durak: Okurken: s. … — … s. … — … s. … — … Seçtiğim not: Metinde olan: Benim düşüncem veya sorum: İkinci not (istersem): Metinde olan: Benim düşüncem veya sorum:
Denemenin sonunda iki şeye bakın: Uzun not yazmak için okumayı daha az kestiniz mi? Kaydettiğiniz yerlere döndüğünüzde neyi merak ettiğinizi bulabildiniz mi? İlki olmadıysa daha az işaret bırakmayı; ikincisi olmadıysa hatırlatıcı sözcüğü kısa bir soruya çevirmeyi deneyin. Sonraki bölümde yalnızca birini değiştirin ki hangi düzenin size uyduğunu görebilin.
