
Haftalık değerlendirmede tek bir karar seçip şu üç şeyi yazın: hangi yolu seçtiğiniz ve bu seçimi hangi ölçütün belirlediği, hangi rakip ölçütün geri planda kaldığı, aynı karar kuralını hangi koşulda değiştireceğiniz. Böylece kayıtta yalnızca ne yaptığınız değil, o hafta neden bir ölçütü diğerinden önemli saydığınız da kalır.
İki ölçütün yarıştığı bir karar seçin
Haftadaki her hareket bu çalışma için uygun değildir. “E-postayı gönderdim” tamamlanmış bir iştir. “E-postayı hemen göndermek yerine ertesi sabah yeniden okuyup gönderdim” ise hız ile son okuma arasında verilmiş bir karardır.
Şu özellikleri taşıyan tek bir an arayın:
- Önünüzde gerçekten en az iki yol vardı.
- Her yol farklı bir açıdan makul görünüyordu.
- Bir ölçüt diğerinden ağır bastığı için yollardan birini seçtiniz.
- Aynı önceliği başka bir hafta yeniden kullanmanız mümkün.
Karar anında bildiğiniz her şeyi sıralamanız gerekmez. Buradaki asıl soru şudur: Elimdeki bilgilerden hangisi seçimin yönünü gerçekten değiştirdi?
Üç satıra üç ayrı görev verin
- Seçtiğim yol ve belirleyici ölçüt: Ne yaptığınızı yazın ve cümleyi “çünkü” ile tamamlayarak ağır basan nedeni açıkça belirtin.
- Geri planda kalan ölçüt: Öteki seçeneğin hangi yararını önemsediğinizi, fakat neden bu kararda öncelik vermediğinizi yazın.
- Kuralı değiştirecek koşul: Aynı seçeneklerle yeniden karşılaştığınızda öteki ölçütü öne geçirecek somut koşulu belirtin.
Seçtiğim yol ve belirleyici ölçüt: … seçtim; çünkü …
Geri planda kalan ölçüt: … önemliydi, ancak bu kararda …
Kuralı değiştirecek koşul: Eğer … olursa, bu kez …
İlk satırdaki “çünkü” önemlidir. “Altı sayfa notum vardı” yalnızca mevcut bir bilgidir. “Pazartesi gereken üç maddeyi hızla bulmak, bütün notları düzenli hâle getirmekten daha önemliydi” ise seçimi belirleyen ölçütü gösterir.
Doldurulmuş örnek
Aşağıdaki kayıt tamamen kurmacadır:
Seçtiğim yol ve belirleyici ölçüt: Hafta sonu altı sayfalık toplantı notunun tamamını bilgisayara geçirmek yerine defterin başına tek sayfalık bir dizin hazırladım; çünkü pazartesi gereken üç maddeyi hızla bulabilmek, bu hafta için eksiksiz bir dijital arşiv oluşturmaktan daha önemliydi.
Geri planda kalan ölçüt: Temiz ve paylaşılabilir bir dijital kopya hazırlamak da önemliydi, ancak notları o hafta başka birine göndermem gerekmiyordu.
Kuralı değiştirecek koşul: Notları başka biriyle paylaşmam gerekirse veya sayfa numaraları aradığım bölümü bulmaya yetmezse ilgili sayfaları dijitalleştirmeyi öne alacağım.
Bu üç satır, “dizin hazırlamak her zaman daha iyidir” sonucu çıkarmıyor. İlk satır yakın kullanım ihtiyacını belirleyici ölçüt olarak adlandırıyor. İkinci satır düzenli ve paylaşılabilir bir kopyanın değerini yok saymadan neden geri planda kaldığını açıklıyor. Üçüncü satır ise öncelik sırasının değişeceği eşiği görünür kılıyor.
Belirleyici ölçütü bulamıyorsanız cümleyi karşılaştırın
“Neden böyle yaptım?” sorusuna birçok doğru bilgiyle cevap verebilirsiniz; fakat bunların hepsi kararı belirlemiş olmayabilir. Şu cümleyi tamamlayın:
“Bu hafta … yerine … seçtim; çünkü bu karar için …, … ölçütünden daha önemliydi.”
İki boşluğa “zaman”, “düzen” gibi geniş sözcükler yazmak yerine kararı değiştirebilecek kadar somut ifadeler koyun. Örneğin “zaman” yerine “pazartesi sabahı üç maddeyi geri bulabilmek”; “düzen” yerine “notların tamamını paylaşılabilir bir dosyada toplamak” yazılabilir.
Hangi ölçütün ağır bastığını gerçekten hatırlamıyorsanız sonradan düzgün görünen bir gerekçe üretmeyin. İlk satıra “Belirleyici ölçütü hatırlamıyorum” yazıp yalnızca emin olduğunuz seçimi kaydetmek daha açıktır.
Sonucu, karar anındaki nedenle karıştırmayın
Hafta sonunda sonucu bildiğiniz için eski kararı kolayca yargılayabilirsiniz. Dizin pazartesi işinizi kolaylaştırmış ya da yetersiz kalmış olabilir. Bu sonuç, kararın verildiği sırada bilinmiyorsa belirleyici ölçütün yerine geçmez.
- “Dizin işe yaradığı için doğru karar vermişim” yerine: “Kararı verirken önceliğim pazartesi gereken üç maddeyi bulmaktı.”
- “Bir dahaki sefere bütün notları düzenlerim” yerine: “Paylaşma gereği doğarsa eksiksiz dijital kopyayı öne alırım.”
Sonuç hakkındaki düşüncenizi ayrıca yazabilirsiniz; ancak üç satırlık kaydı geriye dönük bilgilerle değiştirmeyin.
Kaydı kapatmadan önce üç ayrımı denetleyin
- İlk satır, seçimi ve onu gerçekten belirleyen ölçütü birlikte söylüyor mu?
- İkinci satır, rakip ölçütü değersiz ilan etmeden neden geri planda kaldığını açıklıyor mu?
- Üçüncü satır, “şartlar değişirse” demekle yetinmeyip önceliği değiştirecek koşulu adlandırıyor mu?
Üçüne de açık yanıt verebiliyorsanız kayıt tamamdır. Haftayı önce daha geniş biçimde taramak isterseniz üç soruluk haftalık değerlendirmeden başlayabilirsiniz.
Karar henüz tazeyken seçenekleri, somut ayrıntıyı ve bir sonraki soruyu kaydetmek için günlükte bir seçim anını yazma çalışması uygundur. Buradaki haftalık çalışma ise zaten verilmiş bir karara dönüp hangi ölçütün ağır bastığını, hangi ölçütün geride kaldığını ve öncelik sırasının ne zaman değişeceğini ayırır.


