Koyu renkli kapalı defterin üzerinde metalik kalem
Koyu renkli kapalı defterin üzerinde metalik bir kalem.

Bir savla karşılaştığınızda tek paragraflık özet çıkarmak yerine üç ayrı satır yazın: yazarın savı, metindeki kaynak işareti ve sizde açık kalan soru. Böylece dipnotun varlığını, savın doğrulandığı hükmüyle karıştırmadan daha sonra dönebileceğiniz bir kayıt elde edersiniz.

Üç satırın ayrı görevleri

  • Sav: Yazarın ileri sürdüğü düşünceyi, kapsamını genişletmeden kendi cümlenizle yazın. “Yazar, … ileri sürüyor” başlangıcı, bu cümleyi kendi görüşünüzden ayırmayı kolaylaştırır.
  • Kaynak işareti: Metnin yönlendirdiği yeri bulunabilir biçimde kaydedin. Sayfa, dipnot veya son not numarası ve kaynak türüne ilişkin görünen kısa bilgi yeterlidir.
  • Bende açık kalan soru: Kaynağın hangi bölümü desteklediğini ya da neyi henüz açıklamadığını sorun. “Bu doğru mu?” yerine, kontrol edildiğinde ayrımı netleştirecek dar bir soru yazın.

Kaynak işareti yalnızca izlenecek adresi gösterir. Dipnotun bulunması, yönlendirilen belgenin savın bütününü desteklediğini tek başına göstermez.

Doldurulmuş kurmaca örnek

Aşağıdaki kitap ve kayıt bütünüyle kurmaca bir çalışma örneğidir:

Sav: Yazar, kentin kuzeyindeki eski pazarın taşınmasının mahalle ilişkilerini değiştirdiğini ileri sürüyor.

Kaynak işareti: s. 48, dipnot 7; belediye meclisi tutanağına gönderme.

Bende açık kalan soru: Tutanak taşınma kararını mı, mahalle sakinlerinin deneyimini mi belgeliyor?

İlk satır kitabın iddiasını kaydediyor; iddiayı doğru ya da yanlış ilan etmiyor. İkinci satır, geri dönülecek yeri gösteriyor fakat tutanağın içeriği hakkında tahmin yürütmüyor. Üçüncü satır ise belirsizliği somutlaştırıyor: Kararı belgelemek ile kararın insanlar üzerindeki etkisini belgelemek aynı şey değildir.

Kendi notunuzu dört adımda hazırlayın

  1. Tek bir sav seçin. Bir paragraftaki bütün düşünceleri sıkıştırmaya çalışmayın. “Yazar burada okura neyi kabul ettirmeye çalışıyor?” sorusuna karşılık gelen tek cümleyi bulun.
  2. Savı metinden bağımsız anlaşılacak biçimde yazın. “Bu durum her şeyi değiştirdi” yerine neyin, neyi değiştirdiğini belirtin. Metinde olmayan kesinlik bildiren “her zaman”, “kanıtlıyor” veya “kesinlikle” gibi sözcükler eklemeyin.
  3. Kaynak adresini kısaltın. Örneğin “s. 48, dipnot 7, meclis tutanağı” yazabilirsiniz. Kaynak kitabın sonundaysa ana metindeki yerinizi kaybetmemek için iki ayraçlı dönüş kaydını kullanabilirsiniz.
  4. Soruyu işaretin sınırına yöneltin. Kaynak bir karar kaydıysa deneyimi de kapsayıp kapsamadığını; bir kişisel anlatıysa daha geniş bir dönem hakkındaki savın hangi bölümünü taşıdığını sorun.

Üç özel durumda ne yazılır?

Görünür bir kaynak işareti yoksa

Boşluğu tahminle doldurmayın. Kaynak satırına “Bu bölümde görünür kaynak işareti yok” yazabilirsiniz. Açık sorunuz da “Savın dayanağı ilerleyen sayfalarda veya kaynakçada belirtiliyor mu?” olabilir.

Tek dipnotta birden fazla kaynak varsa

Kaynakların görevini incelemeden tek bir tanesini savın dayanağı ilan etmeyin. Önce yalnızca görünen ayrımı kaydedin: “dipnot 7; tutanak ve gazete kaydı.” Ardından “İki kayıt savın farklı bölümleri için mi kullanılıyor?” diye sorun.

Yönlendirilen kaynağa erişemiyorsanız

“Kaynak bulunamadı” ya da “sav desteksiz” sonucuna atlamayın. Kaynak satırına “işaret kaydedildi; kaynak incelenmedi” ekleyin. Böylece erişim durumunuzla kaynağın varlığı hakkında ayrı hükümler vermiş olursunuz.

Notu kapatmadan önce kontrol edin

  • Sav satırı yazarın iddiasını mı anlatıyor, yoksa benim cevabımı mı?
  • Kaynak işareti aynı yeri yeniden bulmaya yetecek kadar açık mı?
  • Sorum “Doğru mu?” demekten daha belirli mi?
  • Kaynağı okumadan onun neyi kanıtladığını söylemiş miyim?

Boş kayıt biçimini doğrudan defterinize geçirebilirsiniz:

Sav:
Kaynak işareti:
Bende açık kalan soru:

Sorunuz kaynağın görevinden çok savın hangi koşullarda eksik kaldığıyla ilgiliyse, bunu aynı karta sıkıştırmak yerine savın sınırı için ayrı bir not açın.