
Bir bölümü yeniden anlatmak yerine üç ayrı satır yazın: Yazarın savı ne?, örnek bu sav için ne yapıyor? ve bende hangi soru kaldı? Böylece yazarın kabul ettirmek istediği düşünceyi, o düşünceyi görünür kılmak için anlattığı olaya karıştırmazsınız.
Üç satırın görevi
- Sav: Yazarın okura kabul ettirmek, yeniden düşündürmek ya da tartışmaya açmak istediği genel düşünceyi kendi cümlenizle yazın.
- Örneğin yaptığı iş: Örneğin içeriğini yeniden anlatmayın. Savı somutlaştırdığını, ona dayanak sunduğunu, sınırını gösterdiğini ya da ona karşı bir durum oluşturduğunu belirtin.
- Bende kalan soru: Metnin cevaplamadığı veya örneğin tek başına açıklayamadığı bir noktayı sorun.
Okurken bu ayrımı yapmak akışı fazla kesiyorsa önce yalnızca sayfa numarasıyla bir işaret bırakabilirsiniz. Bunun için okumanın akışını bozmadan not alma yöntemini kullanıp üç satırı bölüm sonunda tamamlayın.
Savı bulmak için örneği geçici olarak çıkarın
Paragraftaki kişi, yer, olay, sayı ve tekil nesneleri zihninizde kapatın. Geriye hâlâ savunulabilir bir düşünce kalıyorsa sav büyük olasılıkla odur.
Şu iki soruyu sırayla sorun:
- “Yazar bu örnek hiç olmasaydı hangi cümleyi yine de savunmak isterdi?”
- “Bu özel olay, o cümleyi hangi yönden daha anlaşılır veya daha sınırlı hâle getiriyor?”
Sav her zaman ilk cümlede bulunmaz. Yazar önce bir olay anlatıp genel düşüncesini paragrafın sonunda da açıklayabilir. Bu nedenle en çarpıcı cümleyi değil, bölümdeki örneklerin çevresinde toplandığı düşünceyi arayın.
Örneğe tek bir görev verin
Notunuzda “Yazar apartmandaki matkabı anlatıyor” demek, örneğin konusunu kaydeder; işlevini değil. Bunun yerine bu çalışma için şu görevlerden en uygun olanını seçin:
- Somutlaştırıyor: Soyut düşüncenin gündelik bir durumda nasıl görünebileceğini gösteriyor.
- Dayanak sunuyor: Sav için gözlem, belge, ölçüm veya başka bir gerekçe getiriyor.
- Sınırlandırıyor: Savın her durumda geçerli olmadığını veya belirli koşullara bağlı olduğunu gösteriyor.
- Karşı örnek getiriyor: Önceki genellemenin işlemediği bir durumu ortaya koyuyor.
Bir örnek birkaç işe birden yaklaşıyorsa önce bölümün akışını değiştiren görevi yazın. İkinci görevi ancak notu gerçekten açıklığa kavuşturuyorsa ekleyin. “Kanıtlıyor” sözcüğünü ise otomatik kullanmayın; anlatılan tek bir olay yalnızca düşünceyi görünür kılıyor olabilir.
Doldurulmuş örnek
Tamamen kurmaca alıştırma metni:
Ortak kullanılan küçük eşyaların ömrünü uzatmak için ilk karar yenisini almak değil, temel kontrolü kimin yapacağını belirlemektir. Bir apartmanın girişindeki ortak alet rafında matkap üç kez bozuk etiketiyle kenara ayrılmıştı. İlk ikisinde pil boş, üçüncüsünde uç gevşekti. Rafın yanına iki maddelik kontrol kartı asılınca kullanıcılar önce pili ve ucu kontrol etmeye başladı. Bu düzen her arızayı çözmez; olağandışı ses çıkaran matkap yine onarıma gitmelidir.
Bu parçayı olay sırasıyla özetlemek yerine şöyle ayırabilirsiniz:
- Sav: Ortak kullanılan küçük bir eşyayı değiştirmeden önce temel kontrol sorumluluğu belirlenmelidir.
- Örneğin yaptığı iş: Apartman rafındaki matkap, basit bir kontrol eksikliğinin arıza sanılmasını somutlaştırıyor. Son cümle ise bu yaklaşımın gerçek bir onarım ihtiyacını karşılamadığını göstererek savı sınırlandırıyor.
- Bende kalan soru: Kontrol kartının güncel tutulmasından kim sorumlu olacak?
Burada “matkap üç kez kenara ayrıldı” sav değildir; kurmaca örneğin içindeki olaydır. “Her sorun kontrol kartıyla çözülür” de metnin savı değildir; son cümle özellikle bu geniş yoruma sınır koyar.
Özetle karışan notu düzeltin
Notunuz kişi, yer ve olaylarla uzuyor ama yazarın düşüncesini söylemiyorsa muhtemelen örneği özetliyorsunuz.
Özete kayan kayıt: “Apartmandaki matkap üç kez bozuk sanılıyor, sonra bir kart asılıyor ve insanlar pili kontrol ediyor.”
İşlevi gösteren kayıt: “Matkap örneği, değiştirme kararından önce temel kontrol yapılması savını somutlaştırıyor; ancak ciddi arızaların ayrı tutulması gerektiğini de gösteriyor.”
İkinci kayıt olayların tamamını saklamaz. Buna karşılık örneğin neden metinde bulunduğunu ve savın nerede durduğunu geri getirir.
Kendi kitabınız için kopyalanabilir kayıt
Bölüm veya sayfa:
Sav:
Yazarın kabul ettirmek istediği genel düşünce...
Örneğin yaptığı iş:
Somutlaştırıyor / dayanak sunuyor / sınırlandırıyor / karşı örnek getiriyor; çünkü...
Bende kalan soru:
Bu örneğin açıklamadığı nokta...
Sav cümleniz çok geniş görünüyorsa başına “Bu bölümde yazar…” diye başlayın. Böylece bütün kitabın iddiasını tek paragraftan çıkarmak yerine kaydınızı okuduğunuz bölümle sınırlarsınız.
Aynı bölümde birden fazla sav varsa hepsini tek kayda sıkıştırmayın. Önce seçtiğiniz örneğin doğrudan bağlı olduğu savı yazın; öteki sav için ayrı bir üç satır açın. Birkaç bölümden sonra bu kayıtlar çoğalırsa onları konu özetine çevirmek yerine bağlantılarına göre kısa bir değerlendirmede birleştirebilirsiniz.


