
Uzun bir alıntı kopyalamak yerine dört kısa satır açın: fikir, örnek, fark ve soru. Önce metindeki düşünceyi kendi cümlenizle yazın. Ardından onu gündelik, somut bir durumla yan yana getirin. Üçüncü satırda ikisinin nerede ayrıldığını belirtin; son satırda da yeniden metne bakmanızı gerektiren tek bir soru bırakın.
Dört satırın ayrı görevleri var
- Fikir: Metnin sizi düşündüren düşüncesini tek cümlede yeniden kurun. Deneme veya kurgudışı bir kitapta bu bir sav olabilir. Romanda ise bir sahneden çıkardığınız yorum olabilir; bu durumda “Yazar şunu söylüyor” yerine “Bu bölüm bana şunu düşündürüyor” demek daha isabetlidir.
- Örnek: Aklınıza gelen tek bir durumu yazın. Bir eşya, hareket veya karar içeren küçük bir örnek; “Bu her yerde oluyor” gibi genel bir yargıdan daha kullanışlıdır.
- Fark: Örneğinizin metindeki düşünceyle tam olarak örtüşmediği noktayı gösterin. Bu satır, örneği kanıt gibi kullanmanızı önler.
- Soru: Cevabı yalnız kendi örneğinizde değil, metinde arayacağınız bir soru seçin. Böylece not, kişisel çağrışımla bitmez; sizi yeniden okumaya yöneltir.
Notun başına yalnızca geri dönüş adresini ekleyin: bölüm adı ile sayfa ya da dijital konum bilgisi yeterlidir. Uzun bir pasajı yeniden yazmanız gerekmez.
Doldurulmuş dört satırlık örnek
Aşağıdaki kitap ve gündelik durum tamamen kurmacadır. Metinden yapılmış bir alıntı değildir.
- Fikir: Varsayımsal deneme, ortak kullanılan bir alanın tek kişinin alışkanlığına göre değil, herkesin erişebileceği biçimde düzenlenmesi gerektiğini savunuyor.
- Örnek: Kurmaca bir ortak mutfakta herkesin kullandığı çay kutusu üst rafa kaldırılıyor; erişmek zorlaşınca kutu daha alçak bir rafa taşınıyor.
- Fark: Metin genel bir düzenleme ölçütünden söz ediyor. Benim örneğim yalnızca bir nesneyi ve raf yüksekliğini kapsıyor; başka ortak kullanım anlaşmazlıklarında aynı çözümün işleyeceğini göstermiyor.
- Soru: Metin, iki kişinin erişim ihtiyacı birbiriyle çatıştığında nasıl bir ölçüt öneriyor?
Burada örneğin görevi fikri doğrulamak değildir. Fikri küçük bir durumun içine yerleştirerek ne anladığınızı ve hangi noktayı henüz açıklayamadığınızı görünür kılmaktır.
“Gereksiz şeyler yazıyorum” diyorsanız fark satırına bakın
Ham notunuz bölüm özeti, karakter listesi ve kişisel çağrışımlarla uzuyorsa her cümlenin yanına şu sorulardan birini koyun: “Fikri mi açıklıyor, örneği mi somutlaştırıyor, farkı mı gösteriyor, soruyu mu hazırlıyor?” Hiçbirine hizmet etmeyen ayrıntıyı bu kayıttan çıkarabilirsiniz; o ayrıntı başka bir notun konusu olabilir.
Örneğin “Bu bölüm bana evdeki düzen tartışmalarını hatırlattı” cümlesi çağrışımı belirtir ama karşılaştırmayı tamamlamaz. Onu şöyle daraltabilirsiniz:
Metindeki kişiler ölçütü düzenleme başlamadan önce konuşuyor. Benim düşündüğüm örnekte sorun, eşyanın yeri değiştikten sonra fark ediliyor.
Bu sürümde benzerliğin yanı sıra zamanlama farkı da görünürdür. Notu sonradan okuduğunuzda neden bu örneği seçtiğinizi yeniden tahmin etmek zorunda kalmazsınız.
Örneği kişisel ayrıntı vermeden seçebilirsiniz
Kendi örneğiniz mutlaka özel bir anı olmak zorunda değildir. Ortak bir masanın düzeni, sıraya girme biçimi, bir tarifte adımların sırası veya grup çalışmasındaki görev paylaşımı gibi düşük riskli gündelik bir durum seçebilirsiniz. Kişi adlarını, kesin yerleri ve başkasına ait özel bilgileri kaydetmeden de karşılaştırma yapılabilir.
Gerçek bir örnek bulamıyorsanız küçük bir varsayımsal durum kurun ve onu açıkça “kurmaca örnek” diye işaretleyin. Ama örneği metinde olmuş gibi göstermeyin; metindeki bilgiyle sizin kurduğunuz durum ayrı kalmalıdır.
Fark satırını yazmak için dört soru
Örnek ile fikir birbirinin aynısı gibi görünüyorsa şu ayrımlardan yalnızca birini seçin:
- Metindeki durumun sonucu daha mı büyük veya daha mı kalıcı?
- Kararı aynı kişiler mi veriyor?
- Metin genel bir ilke sunarken örneğiniz tek bir olayı mı gösteriyor?
- Örneğinizde bulunmayan bir koşul metinde önemli mi?
Her farkı yazmaya çalışmayın. Sonraki okumanızı değiştirecek tek ayrım yeterlidir. Eğer notunuz artık kişisel örnekten çok savın hangi koşullarda eksik kaldığına yöneliyorsa, bir savın sınırını not etme çalışmasına geçebilirsiniz.
Kopyalanabilir çalışma notu
Kitaptaki yeri:
Fikir:
Aklıma gelen somut örnek:
Örnekle fikir arasındaki önemli fark:
Metne döndüğümde arayacağım soru:
Bitirirken dört kısa denetim yapın: Fikir kendi cümlenizle mi yazıldı? Örnekte görülebilir bir durum veya hareket var mı? Fark satırı örneği kanıt gibi sunmanızı engelliyor mu? Son soru gerçekten metne dönmeyi gerektiriyor mu?
Yeri belirten kaydınız fazla belirsiz kaldıysa, bir sahneyi alıntılamadan geri bulma yöntemiyle bölüm, konum ve ayırt edici ayrıntıyı ayrıca düzenleyebilirsiniz.


