
Zaten yaptığınız küçük bir denemeyi üç satırda kapatın: denemenin sınırı, birbirini dengeleyen iki somut iz ve kaydın durumu. Böylece tek bir olayı “işe yaradı” ya da “işe yaramadı” hükmüne dönüştürmeden saklayabilirsiniz.
- Sınır: Neyi, hangi dar kapsamda ve hangi koşulda denedim?
- İki iz: Ne beklediğim gibi ilerledi; nerede eksik veya belirsiz kaldı?
- Durum: Bu kayıt burada mı kalacak, aynı biçimde mi tekrarlanacak, yoksa tek bir değişiklikle mi karşılaştırılacak?
Bu çalışma henüz neyi deneyeceğinizi seçmez ve bir işe başlamayı kolaylaştıran koşulu aramaz. Başlangıç noktası, sınırları belli küçük bir denemenin zaten gerçekleşmiş olmasıdır. Ortaya çıkan şey yeni bir hedef değil, sonradan yanlış hatırlanmayacak kısa bir kapanış kaydıdır.
Birinci satırda denemenin sınırını çizin
“Daha düzenli olmayı denedim” gibi geniş bir niyet yerine, ne yaptığınızı ve nerede durduğunuzu yazın. Sayı, süre, yer ya da ele alınan nesne grubu bu sınırı görünür kılabilir:
- Dolaptaki etiketsiz üç kutuya geçici içerik etiketi yazdım; diğer kutulara dokunmadım.
- Akşam hazırladığım iki belgenin dosya adını tarih ile başlattım.
- Balkondaki yalnızca bir saksının altına su tabağı koydum.
Sınır, daha sonra “Bunu tam olarak ne için söylemiştim?” sorusunu azaltır. Aynı zamanda tek bir denemeden bütün düzeniniz, alışkanlığınız ya da beceriniz hakkında sonuç çıkarmanızı önler.
İkinci satırda iki ayrı izi birlikte tutun
Yalnız olumlu görünen ayrıntıyı yazarsanız kayıt kolayca başarı ilanına; yalnız aksayanı yazarsanız başarısızlık hükmüne dönüşebilir. Bunun yerine aynı denemenin iki yönünü kaydedin:
- İlerleyen: Doğrudan gördüğünüz, tamamlanan veya aramayı daraltan ayrıntı.
- Eksik kalan: Karışan, yeniden açılan, bilinmeyen ya da gözlenemeyen ayrıntı.
İkinci bir iz yoksa onu uydurmayın. “Eksik kalan bir ayrıntı fark etmedim” veya “Sonucu görecek bir durum oluşmadı” yazabilirsiniz. Koşulu kaydetmek de onun sonucun nedeni olduğunu göstermez.
Üçüncü satırda hüküm yerine kayıt durumu seçin
Her deneme yeni bir deneme doğurmak zorunda değildir. Üçüncü satır için şu üç durumdan yalnız birini seçin:
- Tek kayıt: Yeniden karşılaştırmaya gerek duymuyorum; bu olay kendi tarihiyle kalacak.
- Aynı biçimde tekrar: Bakmak istediğim durum oluşmadı; yöntemi değiştirmeden başka bir karşılaşmayı bekleyeceğim.
- Bir değişiklikle karşılaştır: Yalnız bir ayrıntıyı değiştireceğim; geri kalan sınırı koruyacağım.
Bu seçim bir başarı sözü değildir. Kaydın sonraki sayfada hangi biçimde ele alınacağını belirtir. Karşılaştırmaya gerek görmüyorsanız “tek kayıt” diyerek bitirmek de tamamlanmış bir sonuçtur.
Doldurulmuş özgün örnek
Aşağıdaki günlük kaydı kurmacadır:
Sınır: Pazar öğleden sonra dolaptaki etiketsiz üç saklama kutusuna, üstten görünen içeriklerine göre geçici kâğıt etiketler yazdım; diğer kutuları olduğu gibi bıraktım.
İki iz: Aynı akşam şarj kablosunu ilk etiketten buldum. Yedek adaptörü ararken “karışık kablolar” yazan kutuyu iki kez açtım; etiket hangi parçaların içeride olduğunu ayırmıyordu.
Durum: Bir değişiklikle karşılaştıracağım. Yalnız “karışık kablolar” etiketini “USB kabloları ve adaptörler” olarak değiştireceğim; öteki iki etiketi koruyup sonraki aramada aynı kutuyu yeniden açmam gerekip gerekmediğini yazacağım.
Bu kayıt “etiketleme sistemi işe yarıyor” demiyor. “Etiketler gereksiz” sonucuna da varmıyor. Üç kutuyla sınırlı bir denemeyi, biri yardımcı olan diğeri sınırı gösteren iki izle ve açık bir kayıt durumuyla kapatıyor.
Kesin cümleyi kayıt cümlesine çevirin
Hükmü yalnız “belki” sözcüğüyle yumuşatmak yerine, sınırı ve gördüğünüz izi geri getirin:
- “Bu düzen kesinlikle işe yarıyor.” yerine “Üç kutudan birinde aradığım kabloyu ilk etiketten buldum.”
- “Etiketler hiçbir işe yaramadı.” yerine “İki etiket aramayı daralttı; ‘karışık kablolar’ etiketi adaptörü ayırmama yetmedi.”
- “Ben düzen kuramıyorum.” yerine “Üç kutuyu etiketledim; bir etiketi yeniden yazmaya karar verdim.”
Böylece cümle kişiliğiniz veya bütün yöntem hakkında bir yargı olmaktan çıkar; belirli tarihteki belirli denemenin kaydı olur.
Sonraki kayıt geldiğinde eskisini düzeltmeyin
Aynı durumu yeniden gözlediğinizde eski üç satırı silmeyin. Yeni tarihi yazın ve yalnız karşılaştırılabilir alanları yan yana getirin. Koşullar değiştiyse bunu da açıkça belirtin:
İkinci aramada farklı bir kutu grubu kullanıldığı için ilk kayıtla doğrudan karşılaştırmadım.
Bu cümle eksiklik değildir; karşılaştırmanın sınırını korur. İki kayıt gerçekten benziyorsa hangi izin tekrarlandığını, hangisinin değiştiğini yazabilirsiniz. Yine de sonuç bütün benzer durumlar için geçerliymiş gibi genişletilmek zorunda değildir.
Henüz uygulanmış bir denemeniz yoksa önce haftalık notlardan tek bir küçük deney seçme çalışmasını kullanabilirsiniz. Buradaki üç satır ise o seçim yapılıp deneme gerçekleştikten sonra kaydı kapatmak içindir.


