
Bir olayın nedenini bilmiyorsanız önce yalnız gördüğünüz değişikliği, ardından onu açıklayabilecek iki ayrı olasılığı yazın. Son satıra da bir sonraki karşılaşmada bakacağınız tek işareti ekleyin. Böylece yorumunuzu silmeden korur, fakat onu kesin bilgi gibi kaydetmezsiniz.
Üç satırlık kayıt
Gördüğüm:
Buna iki olası açıklama:
1.
2.
Yarın bakacağım işaret:
Gördüğüm satırı kişi niyeti veya neden içermemeli. İki olası açıklama aynı değişikliği farklı yollarla açıklamalı. Son satırdaki işaret ise birini sorgulamayı değil, yeniden karşılaşırsanız doğrudan görebileceğiniz bir ayrıntıyı göstermeli.
Bu alıştırmadaki iki olasılık, olayın nedenine ilişkindir; olayın neden aklınızda kaldığına veya sizde hangi duyguyu uyandırdığına değil.
Doldurulmuş örnek: Yer değiştiren fincan
Aşağıdaki kayıt tamamen kurmaca bir örnektir:
Gördüğüm: Koyu renkli fincan sabah ortak masanın sağ köşesindeydi; akşam rafın yanında duruyordu.
Buna iki olası açıklama: Masa silinirken fincan kaldırılıp rafın yanına bırakılmış olabilir. Masada yer açmak için yalnız fincan kenara alınmış da olabilir.
Yarın bakacağım işaret: Fincan yine yer değiştirirse yanındaki başka nesneler de onunla birlikte taşınmış mı?
İlk satır yalnız iki konumu karşılaştırıyor. “Birisi fincanı umursamazca itti” gibi bir cümle ise yapan kişiyi, hareket biçimini ve niyeti aynı anda varsayardı.
Sonraki karşılaşmada birkaç nesne birlikte aynı yana alınmışsa temizlik olasılığı biraz güçlenebilir. Yalnız fincan, masa kullanılırken kenara alınırsa yer açma olasılığı daha uygun görünebilir. İki sonuç da tek başına kesin kanıt değildir; yalnızca kayda yeni bir ayrıntı ekler.
İki olasılığı gerçekten farklı kurun
“Biri yanlışlıkla taşıdı” ile “biri fark etmeden taşıdı” iki ayrı açıklama sayılmaz. İkisi de aynı hareketi neredeyse aynı nedenle anlatır. Daha kullanışlı iki olasılık için şu ölçütlere bakın:
- İkisi de ilk satırdaki görünür değişikliği açıklayabiliyor mu?
- Bir olasılık doğruysa diğerinden farklı bir sonraki işaret bekler misiniz?
- Cümlelerden biri kişilik yargısı taşıyor mu? “Dikkatsizdi” yerine gerçekleşmiş olabilecek hareketi yazın.
- İki olasılığın birlikte doğru olması mümkün mü? Mümkünse bunu engellemeyin; amaç zorunlu olarak bir kazanan seçmek değildir.
İkinci bir olasılık bulamıyorsanız zayıf bir açıklama uydurmayın. “Şimdilik tek olasılık görüyorum; başka açıklama açık” yazabilirsiniz.
Yeniden bakılacak işareti küçültün
“Gerçekte ne oldu?” günlükte izlenmesi zor, geniş bir sorudur. Bunun yerine olasılıkları farklı biçimde etkileyebilecek tek bir ayrıntı seçin:
- Başka nesneler de birlikte yer değiştirmiş mi?
- Aynı değişiklik yalnız belirli bir kullanım sırasında mı görülüyor?
- Değişiklik tekrarlandığında başlangıç ve bitiş konumu aynı mı?
İşaret ortaya çıkmazsa olayı çözmeye çalışmak zorunda değilsiniz. Kaydın altına tarih atarak “Yeni işaret görmedim; iki olasılık da açık” yazmanız yeterlidir. Üçüncü bir açıklama belirirse ilk ikisini silmeden ekleyin. Eski kaydı koruyarak tarihli bir ek yapmanın ayrıntıları için günlükte fikir değişince eski notu silmeden ekleme çalışmasını kullanabilirsiniz.
İlk satırdan emin değilseniz
Bazen belirsizlik olayın nedeninde değil, gördüğünüz ayrıntının kendisindedir. “Fincan sabah sağdaydı” bilgisinden emin değilseniz bunu kesinleştirmeyin:
Gördüğüm: Akşam fincan rafın yanındaydı. Sabahki yerini sağ köşe diye hatırlıyorum, fakat bundan emin değilim.
Bu durumda iki neden üretmeden önce gözlemin sınırını korumak daha uygundur. Gördüğünüz ayrıntı ile ona getirdiğiniz açıklamayı ayrı tutmak için gözlem ve tahmini iki sütunda ayırma yönteminden de yararlanabilirsiniz.
Kayıt, soruşturmaya dönüşmesin
Yeniden bakılacak işaret, birini takip etmeyi, kişisel eşyaları incelemeyi veya açıklama istemeyi gerektirmemeli. Ortak alanda zaten karşılaşacağınız görünür bir ayrıntı yeterlidir. İşaret çıkmazsa kayıt eksik sayılmaz; belirsizliği açık bırakmak da tamamlanmış bir günlük kararıdır.


