Çevrenizi yalnızca gördüklerinizle anlatmamak için, bulunduğunuz noktayı bir sayfanın ortasına koyup duyduğunuz sesleri çevresine yerleştirin. Her sesin yanına hangi yönden geldiğini, yakın mı uzak mı duyulduğunu ve nasıl tekrar ettiğini yazın. Başlangıç için üç ses seçebilirsiniz; daha azını ayırt ediyorsanız elinizdekiyle çalışın.
Gözlem notlarına işitilenler de girebilir. Bu alıştırmada bir yerin seslerini kısa bir süre boyunca dinleyip deftere aktaracaksınız. Ses kaydı yapmanız, kuş türlerini bilmeniz veya düzgün bir kroki çizmeniz gerekmiyor. Beş dakika, bu deneme için önerilen esnek bir süredir.
Önce haritanın ortasını belirleyin
Rahatça durabileceğiniz bir yer seçin: evde bir sandalye, bahçede bir oturma yeri veya bir park bankı olabilir. Trafiği takip etmeniz gereken bir yerde ya da yürürken bu çalışmayı yapmayın. Gözlerinizi kapatmanız gerekmez.
Sayfanın ortasına küçük bir nokta koyup yanına “Ben” yazın. Üst kenara da baktığınız yönü hatırlatacak bir not ekleyin: “Yüzüm pencereye dönük.” Böylece sayfanın solu sizin solunuz, üst tarafı önünüz olsun. Yukarıdan gelen bir sesi belirtmek için ayrıca “yukarıdan” yazın; sayfanın üstüyle karışmasın.
Tarihi, yaklaşık saati ve yeri kendinizin anlayacağı kadar kaydedin. “Ev, pencere yanındaki sandalye” yeterli olabilir.
Dinleyin, üç sesi yerleştirin, yeniden bakın
- İlk dakika kalemi bekletin. Ayırt edebildiğiniz sesleri dinleyin. Hepsinin adını bulmaya çalışmadan, içlerinden birkaçını seçin.
- Sonraki birkaç dakikada kısa notlar alın. Sesi, geldiğini düşündüğünüz yönde sayfaya yerleştirin. Yakın duyulanı merkez noktasına daha yakın, uzak duyulanı daha dışarıya yazın. Bu yerleşim ölçülmüş mesafeyi değil, sizin o andaki izleniminizi göstersin.
- Son dakikada notları kontrol edin. Ses hâlâ sürüyor mu, aralıklarla mı geliyor, yalnızca bir kez mi duyuldu? Eksik olan ayrıntıyı ekleyin. Tekrar duymadıysanız bunu yazın.
Her ses için şu kısa sırayı kullanabilirsiniz: yön — yakınlık — sesin niteliği — süre ve tekrar. Örneğin “Sol — yakın gibi — ince metal tıkırtısı — kısa, aralıklarla” bir kayıt olabilir. Süre tutmadıysanız saniye yazmayın; “kısa”, “bir süre sürdü” veya “dinlediğim süre boyunca devam etti” deyin.
Kaynağını göremediğiniz bir ses için nesne adı bulmak zorunda değilsiniz. “Bisiklet geçti” yerine “sağımdan kısa bir zil sesi geldi” yazabilirsiniz. Sesin yönünden de emin değilseniz onu sayfanın kenarına “yönünü ayıramadım” notuyla koyun.
Doldurulmuş bir ses haritası
Aşağıdaki kayıt bütünüyle kurmacadır; bir saha gözlemi veya fotoğraftaki yerin ses kaydı değildir.
Yer ve duruş: Bahçedeki sandalye; yüzüm kapıya dönük.
- Merkezin solu, yakın: Metalik tıkırtı. Her duyduğumda kısa sürdü; aralarda kesildi. Kaynağını görmedim.
- Merkezin önü, uzak gibi: Kalın uğultu. Dinlediğim süre boyunca sürdü. Tam yönünden emin değilim.
- Yukarıdan: İki kısa ötüş. Yakınlığını ayıramadım; son dakikada yeniden duymadım.
Bu notta “iki ötüş”, iki kuş görüldüğü anlamına gelmez. Harita, duyulanı kaydeder; sesin kaynağı hakkında ayrıca bilgi vermek isterseniz neyi gördüğünüzü veya neyi tahmin ettiğinizi belirtin. Bu ayrımı başka notlarınıza da uygulamak için gözlemle tahmini ayırma alıştırmasını kullanabilirsiniz.
Haritadan kısa bir paragraf çıkarın
Defterinizde yalnızca harita kalabilir. Bir betimleme denemek isterseniz, seçtiğiniz seslerin birbirleriyle ilişkisini iki cümlede anlatın. Kurmaca kaydın paragrafı şöyle olabilir:
Uzak gibi duyulan kalın uğultu dinlediğim süre boyunca devam etti; solumdaki metalik tıkırtıysa aralarda kesildi. Yukarıdan iki kısa ötüş geldi, fakat son dakikada onları yeniden duymadım.
Burada “bahçe çok sakindi” gibi genel bir yargı yerine, süreklilik ve kesilme anlatılıyor. Kendi paragrafınızı yazdıktan sonra haritanıza dönün: Metne eklediğiniz her ses orada var mı? Hatırlamadığınız bir ayrıntıyı cümleyi güzelleştirmek için tamamlamayın.
Deftere geçirebileceğiniz kısa şablon
- Tarih, yaklaşık saat ve yer: …
- Yüzümün dönük olduğu taraf: …
- Seçtiğim ses: …
- Yönü ve yakınlık izlenimim: …
- Nasıl duyuluyor: …
- Ne kadar sürdü, nasıl tekrar etti: …
- Son dinleyişte eklediğim veya düzelttiğim ayrıntı: …
Sesle ilgili beş alanı seçtiğiniz her ses için tekrarlayın ve notları merkez noktanızın çevresine yerleştirin. Çizmek istemiyorsanız yönleri yazdığınız bir liste de kullanabilirsiniz.
Yalnızca tek ses ayırt edebildiyseniz üçe tamamlamayın; o sesin sürmesini ve kesilmesini kaydedin. Sesler birbirine karışıyorsa “ayrı kaynakları seçemedim” notunu bırakın. İnsan konuşmaları duyulduğunda sözleri veya kişileri kaydetmeden “arkadan, aralıklı konuşma sesi” demekle yetinin. Sayfayı kapatmadan önce belirsiz bıraktığınız bir alanı kontrol edin: Sonradan okuduğunuzda neyi duyduğunuzu, neyi ayıramadığınızı anlayabiliyor musunuz?
