Koyu renkli kapalı defterin üzerinde duran metalik kalem
Koyu renkli kapalı defter ve üzerinde duran metalik kalem.

Bir bölüm için yalnızca üç alan açın: metnin yanıtı, açıkta kalan soru ve hangi sayfaya döneceğim. İlk alana bölümün ne söylediğini bir cümleyle yazın. İkinci alanda, bu yanıtın açıklamadığı tek bağlantıyı soruya çevirin. Son alana da alıntı yerine sayfa ve kısa bir yer işareti koyun.

Bu kayıt, savı hemen çürütmeye çalışmaz. Amacı, bölümün verdiği yanıtla vermediği bilgiyi birbirine karıştırmamaktır.

Önce bölümün gerçekten yanıtladığı şeyi yazın

“Bu bölüm ne hakkındaydı?” sorusu genellikle konu listesi çıkarır. Bunun yerine “Bölüm hangi soruya nasıl cevap veriyor?” diye sorun. Yanıtınız öznesi ve yüklemi olan tek bir cümle olsun.

Örneğin “ortak çalışma alanları, raflar, etiketler” yalnızca konu listesidir. “Bölüm, malzemeleri kullanım alanına göre etiketlenmiş raflarda toplamanın arama adımını kısalttığını savunuyor” ise not edilebilir bir yanıttır.

Sav ile onu açıklayan örnek birbirine karışıyorsa önce sav ile örneği ayıran kısa kaydı uygulayabilirsiniz.

Açıkta kalan tek soruyu seçin

Yanıtsız soru, “Bu sav doğru mu?” gibi sınırsız bir itiraz olmamalı. Bölümün kurduğu açıklamada eksik kalan belirli bir tanımı, geçişi, karşılaştırmayı veya uygulama adımını hedeflemeli.

Aday sorularınız arasından seçim yaparken şu üç ölçütü kullanın:

  • Soru, bölümde geçen belirli bir savdan mı doğuyor?
  • Yanıtı, savı nasıl anladığınızı değiştirecek mi?
  • Sorunun doğduğu yere tek bir sayfa ya da alt başlıkla dönebiliyor musunuz?

Üçüne de “evet” diyebildiğiniz bir soru yeterlidir. Bir bölümdeki bütün boşlukları kaydetmeye çalışmak, notu yeniden özete dönüştürür.

Doldurulmuş örnek

Aşağıdaki kitap ve bölüm bütünüyle kurmacadır. Örnek bölüm, ortak bir atölyedeki malzemelerin kullanım alanlarına göre etiketlenmiş açık raflarda tutulmasını anlatıyor. Üç farklı raf düzeni gösteriliyor; fakat etiketi okuyamayan bir katılımcının malzemeyi nasıl bulacağı açıklanmıyor.

Metnin yanıtı: Bölüm, malzemeleri kullanım alanına göre etiketlenmiş açık raflarda toplamanın arama adımını kısalttığını savunuyor.

Açıkta kalan soru: Etiketi okuyamayan bir katılımcı malzemeyi hangi işaretle bulacak? Bu soru, bölümün yönlendirmeyi yalnız yazılı etiket üzerinden açıklamasından doğdu.

Hangi sayfaya döneceğim: s. 42, “Rafları işleve göre ayırmak” alt başlığı; üç kutulu çizimin altındaki ilk paragraf.

Bu not, bölümdeki üç raf planını yeniden anlatmıyor. Savı koruyor, açıklanmayan tek noktayı görünür kılıyor ve yeniden bakılacak yeri tarif ediyor.

Geri dönüş işaretini alıntıya çevirmeyin

Sayfa numarası tek başına bazen yetmez; uzun bir alıntı da gereksiz yük oluşturur. Sayfanın yanına kısa bir adres ekleyin:

  • alt başlığın adı,
  • tablo veya çizimin hemen sonrası,
  • paragrafın ayırt edici konusu.

“s. 42, üç raf planının karşılaştırıldığı paragraf” gibi bir işaret, metni kopyalamadan geri dönüş sağlar. Elektronik kitapta sabit sayfa yoksa bölüm adıyla birlikte konum numarası ya da uygulamanın sunduğu kalıcı yer işaretini kullanın.

Soruyu yazarın niyeti hakkında kurmayın

“Yazar bunu neden görmezden geldi?” sorusu, metinde bulunmayan bir niyet yükler. Aynı merakı metne dönük ve cevaplanabilir biçimde yeniden yazın:

  • Niyet tahmini: Yazar neden etiketleri okuyamayanları düşünmedi?
  • Açık soru: Bölüm, yazılı etiketi kullanamayan biri için hangi yönlendirme yolunu tarif ediyor?

İkinci soru, ileride bir yanıt bulduğunuzda güncellenebilir. İlk soru ise metnin sunmadığı bir açıklamayı sizden uydurmanızı ister.

“Bu bölümde açık” ile “kitapta yanıtsız”ı ayırın

Bölüm biter bitmez bütün kitabın soruyu hiç yanıtlamadığına karar vermeyin. İlk kayıtta “bu bölümde açık” ifadesini kullanın. Sonraki bir bölüm cevap verirse eski soruyu silmeden altına kısa bir ek yapın:

Yanıtlandı: s. 118 — renk ve simge eşleştirmesi anlatılıyor.

Kitap bittiğinde hâlâ cevap yoksa “kitap sonunda açık kaldı” diye işaretleyebilirsiniz. Böylece sonraki bilginin ilk okuma anını geriye dönük olarak değiştirmesine izin vermezsiniz.

Sorunuz aslında savın sınırıysa

“Bu yöntem hangi koşulda işlemez?” diye soruyorsanız artık metnin bıraktığı bağlantıyı değil, savın geçerli olduğu koşulları inceliyorsunuz. Bu durumda savın sınırını kaydetme çalışması daha uygun olur.

Aradaki ayrımı şöyle düşünebilirsiniz: “Bölüm bu geçişi nasıl açıklıyor?” açıkta kalan bilgiye; “Bu sav hangi koşulda eksik kalır?” ise savın kapsamına yönelir.

Kopyalanabilir üç alan

Metnin yanıtı:

Açıkta kalan soru:
Bu soru neden doğdu:

Hangi sayfaya döneceğim:

Son kontrolde metnin yanıtını kapatıp yalnız soruya bakın. Hangi savdan doğduğunu anlayamıyorsanız soruyu daraltın. Geri dönüş adresi sizi tek bir yere götürmüyorsa sayfaya bir alt başlık ya da görsel işareti ekleyin. Kayıt tek savı, tek soruyu ve tek dönüş yerini gösterdiğinde tamamlanmıştır.