
Düz anlatıdaki her ayrıntıyı mektuba taşımak zorunda değilsiniz. Önce alıcıyı ve mektubun tek işini belirleyin. Sonra bilgileri üçe ayırın: alıcının zaten bildikleri, bu mektupta öğrenmesi gerekenler ve mektubun amacı için gereksiz olanlar. İlk grubu kısaltın, ikinciyi açıkça yazın, üçüncüyü çıkarın.
Önce olayın düz sürümünü yazın
Beş ya da altı cümlede yalnızca ne olduğunu anlatın. Bu ilk sürümde henüz selamlama, hitap veya yanıt beklentisi düşünmeyin. Böylece mektuba geçerken hangi bilgiyi değiştirdiğinizi görebilirsiniz.
Aşağıdaki Elif ve Bora örneği bütünüyle kurmacadır.
Cumartesi sabahı eski apartmanın bodrumuna indim. Bora ile taşınırken kaybolduğunu düşündüğümüz, içinde aile fotoğrafları olduğunu sandığımız mavi teneke kutu rafların arkasındaydı. Kutuyu açınca fotoğraflar yerine küçük kasetçaları buldum. Pil bölmesinde akıntı izi vardı; cihazı çalıştırmadım. Kutuyu pazartesiye kadar girişteki görevliye bıraktım. Eve götürmeden önce saklayıp saklamayacağımıza Bora’yla birlikte karar vermek istedim.
Bu sürüm olayın sırasını veriyor: bodruma iniş, kutunun bulunması, içinden çıkan nesne, alınan önlem ve sonraki karar.
Aynı olayı belirli bir alıcıya yöneltin
Şimdi alıcıyı Bora olarak seçelim. Bora eski apartmanı, taşınma gününü ve mavi kutuyu biliyor. Bilmediği şey kutunun bulunduğu, içinden ne çıktığı, kasetçaların durumu ve pazartesiye kadar bir karar verilmesi gerektiği.
Bora,
Mavi kutu için pazar akşamına kadar karar vermemiz gerekiyor. Bodrumda, rafların arkasında buldum. Fotoğraflar yok; içinden küçük kasetçalar çıktı. Pil bölmesinde akıntı izi var, bu yüzden çalıştırmadım. Kutuyu pazartesiye kadar girişteki görevliye bıraktım. Saklayalım mı, önce tamirciye mi gösterelim? Pazar akşamı beni ara da görevliye ne söyleyeceğimizi netleştirelim.
Elif
Anlatan kişi değişmedi; iki metin de Elif’in ağzından yazıldı. Değişen, bilginin kime ve ne amaçla verildiği.
İki sürüm arasında hangi bilgi değişti?
Ortak geçmiş kısaldı
Düz anlatı, kutunun taşınırken kaybolduğunu ve içinde aile fotoğrafları sanıldığını açıklıyor. Mektupta bunların tamamı yeniden anlatılmıyor. “Mavi kutu” ifadesi, Bora’nın tanıdığı ortak geçmişe kısa bir işaret olarak yeterli oluyor.
Alıcı bu işareti anlayamayacaksa bir cümlelik çıpa eklenebilir: “Hani taşınırken üç kez aradığımız mavi kutu.” Ama alıcının zaten bildiği bütün olayı ona yeniden açıklamak, mektubu yapaylaştırabilir.
Yeni bilgi açıkça yazıldı
Kutunun bulunduğu yer, içinden çıkan kasetçalar, pil bölmesindeki iz ve kutunun görevliye bırakılması Bora için yenidir. Üstelik bunlar verilecek kararı etkiler. Bu yüzden mektupta açıkça kalırlar.
Mektubun amacı başa taşındı
Düz anlatıda ortak karar isteği son cümlede beliriyor. Mektupta ise “pazar akşamına kadar karar vermemiz gerekiyor” cümlesi en başa geliyor. Böylece Bora sonraki ayrıntıları neden okuduğunu biliyor.
Kendi olayınızı dört adımda dönüştürün
- Düz sürümü yazın: Olayı beş ya da altı cümlede, başlangıçtan sonuca doğru anlatın.
- Alıcıyı seçin: “Bu mektup tam olarak kime gidiyor?” sorusuna tek kişiyle cevap verin.
- Bilgiyi ayırın: Her ayrıntıyı “zaten biliyor”, “şimdi öğrenmeli” veya “bu mektup için gereksiz” başlıklarından birine koyun.
- Amacı öne alın: Alıcının mektuptan sonra neyi bilmesi, yanıtlaması ya da kararlaştırması gerektiğini ilk iki cümlede görünür kılın.
Çalışma notunuzu şu biçimde doldurabilirsiniz:
Alıcı:
Mektubun tek işi:
Alıcının zaten bildiği:
Bu mektupta öğrenmesi gereken:
Bu amaç için gereksiz olan:
İlk cümle:
Yanıt gerekiyor mu? Neden?
Yanıt gerçekten gerekiyor mu?
Her mektubun karşı mektubu olmak zorunda değildir. Yanıt gerekip gerekmediğini, biçime göre değil sahnedeki işe göre belirleyin.
- Bir karar, izin veya eksik bilgi isteniyorsa yanıt gerekir. Elif’in mektubunda kutuyla ilgili karar Bora’ya da bağlıdır.
- Mektup yalnızca bir şeyi kayda geçirmek veya artık söylenemeyen bir sözü tamamlamak için yazılıyorsa yanıt gelmeyebilir.
- Yanıtın gelmemesi sonraki olayı değiştirecekse, sessizliği de sonuçları olan bir seçim gibi yazabilirsiniz.
Yanıt gerekmeyen bir mektuba sırf biçim tamamlanmış görünsün diye cevap eklemeyin. Yanıt gereken bir mektubu da açık bir soru veya istek olmadan bitirmeyin.
Son okumada üç cümleyi işaretleyin
Mektup sürümünü bitirdiğinizde üç ayrı cümle bulun:
- Yalnız ortak geçmiş sayesinde kısa kalabilen cümle.
- Alıcının yeni öğrendiği bilgiyi taşıyan cümle.
- Mektubun neden şimdi yazıldığını gösteren cümle.
Bu görevlerden biri eksikse bütün metni büyütmek yerine yalnız ilgili cümleyi düzeltin. Ortak geçmişi konuşma içinde açıklamadan kullanmak isterseniz, aynı ayrımı diyalogda geçmiş bilgiyi dökmeden verme çalışmasına da uygulayabilirsiniz.


