
Başlangıç için sahneye üç işaret yerleştirin: okurun yorumlayabileceği bir nesne, bilgiyi bilen kişinin o nesneye yönelik kaçınma hareketi ve bilgiden yoksun karakterin olağan planını sürdürmesi. Böylece bilgi farkını “Kerem henüz gerçeği bilmiyordu” diye açıklamanız gerekmez.
Önce bilgiyi kimlerin bildiğini yazın
Sahneyi kurmadan önce dağılımı üç kısa satırda belirleyin. Bu not metne girmek zorunda değildir:
- Okur: Kerem’in sergi başvurusunun kabul edilmediğini öğrenir.
- Nisan: Açık kalmış mektuptaki sonucu görür.
- Kerem: Sonucu bilmez ve ertesi günkü görüşmeye hazırlanır.
Bilginin sahnedeki bir seçimi değiştirebilmesi önemlidir. Kerem sonucu bilseydi çerçeveleri hazırlamayı bırakacak, görüşme planını yeniden düşünecekti. Bilgi hiçbir davranışı değiştirmiyorsa okurun onu karakterden önce öğrenmesi de sahneye fazla bir şey katmaz.
Üç işareti birbirine bağlayın
1. Okura bilgi veren nesne
Nesne yalnızca “masada bir zarf vardı” dememeli; gizli bilginin ne olduğunu da anlaşılır kılmalıdır. Bütün mektubu aktarmak yerine muhatabın adıyla sonuç bildiren tek satır yeterli olabilir:
Kerem Sancak adına gelen zarfın kapağı aralıktı. Dışarı taşan kâğıtta, “Başvurunuz bu yılki sergi programına alınmamıştır” cümlesi görünüyordu.
Yalnız isim görünürse okur bir mektup geldiğini anlar, fakat sahnenin sırrını öğrenemez. Çok fazla metin gösterirseniz de nesne, sahnenin ortasında duran bir açıklama paragrafına dönüşür.
2. Bilen kişinin kaçınma hareketi
Nisan’ın kaygılı görünmesi tek başına yeterli değildir; hareketi bilginin görülmesini gerçekten zorlaştırmalıdır. Zarfın üzerine dosya koyması, Kerem uzandığında onu başka yere yönlendirmesi veya zarfı odadan çıkarması bu işi yapabilir.
3. Bilmeyen kişinin doğal eylemi
Kerem’in hareketi, gizli bilgiye göre değil elindeki eski bilgiye göre tutarlı olmalıdır. Görüşme için yerleşim planı araması ve çerçeveleri hazırlaması, sonucu henüz görmediğini sezdirir. Zarf gözünün önündeyken onu nedensizce fark etmemesi ise karakteri dalgınlaştırmakla kalır; bilgi farkını inandırıcı kılmaz.
Doldurulmuş kurmaca örnek
Aşağıdaki kişiler ve durum bütünüyle kurmacadır.
Kraft zarf, uzun masanın pencereye yakın ucunda duruyordu. Kapağı aralık kalmış, üstteki kâğıt iki parmak kadar dışarı kaymıştı. Kerem Sancak adının altında tek satır görünüyordu: “Başvurunuz bu yılki sergi programına alınmamıştır.”
Nisan çay tepsisini masanın boş ucuna bıraktı. Kâğıdı zarfa itti, zarfı ters çevirdi. Ardından mavi proje dosyasını üzerine koydu.
Kerem iki ince çerçeveyle içeri girdi. Çerçeveleri duvara yaslayıp cebinden katlanmış bir kart çıkardı.
“Görüşme yarın onda,” dedi. “Şu yerleşim planını da götürürsem boş duvarı anlatmam gerekmez.”
Elini mavi dosyaya uzattı.
Nisan bir fincanı dosyanın önüne bıraktı. “Son kopya panonun yanında olacaktı.”
Kerem elini çekip panoya döndü. Ruloya sarılmış planı buldu, masanın açık bölümüne yaydı. Çerçevelerden birini kaldırarak plandaki girişe yaklaştırdı.
“Bunu ilk duvara koyarım,” dedi. “Kurul içeri girince doğrudan görür.”
Nisan ikinci fincanı aldı. Mavi dosyayı, altındaki zarfla birlikte masanın kendi tarafına çekti.
Sahne bilgi dağılımını adlandırmıyor, fakat üç işareti tamamlıyor: Okur mektuptaki sonucu görüyor; Nisan zarfı kapatıp Kerem’in elini başka yöne çeviriyor; Kerem ise görüşmenin hâlâ yapılacağını varsayarak sunumunu düzenliyor.
Bilgi farkını bozan dört sorun
- Okur yalnızca kötü bir şey olduğunu tahmin ediyorsa: Nesnedeki kısa bilgiyi netleştirin. “Resmî bir yazı” yerine sonucu belirten tek satır gösterin.
- Bilen kişinin hareketi rastgele görünüyorsa: Hareketi bilgi taşıyan nesneye bağlayın. Saçını düzeltmesi yerine zarfın yönünü değiştirsin.
- Bilmeyen karakter dikkatsiz görünüyorsa: Nesneyi doğrudan yolundan çıkarın ve ona tamamlamaya çalıştığı makul bir iş verin.
- Diyalog sırrı yeniden açıklıyorsa: “Sonucu görmediğini biliyorum” gibi cümleleri çıkarın. Nesne, kaçınma ve doğal eylem aynı bilgiyi zaten taşıyorsa tekrar gerekmez.
Sahneyi çıkarma sınamasıyla denetleyin
- Bilgi veren nesneyi geçici olarak çıkarın. Okur hâlâ sırrın tam olarak ne olduğunu biliyorsa başka bir cümle gereğinden fazla açıklıyor olabilir.
- Kaçınma hareketini çıkarın. Bilen kişi ile zarf arasında görünür bir bağ kalmıyorsa hareket görevini yapıyordur; geri koyun.
- Bilmeyen kişinin hazırlığını çıkarın. Onun bilgiden yoksun olduğuna dair dayanak kayboluyorsa üçüncü işaret de yerindedir.
- Sahnenin sonunda bilgi farkının kapanıp kapanmayacağına karar verin. Bu örnek farkı koruyor; Kerem zarfı görseydi aynı sahne açıklama anına dönüşürdü.
Buradaki sorun, iki karakterin bildiği eski bir olayı okura aktarmaktan farklıdır. İki kişinin ortak geçmişini birbirlerine anlattırmadan vermek istiyorsanız diyalogda geçmiş bilgiyi üç işaretle kurma çalışmasına geçebilirsiniz.