
Bir sahne için yalnızca şu üç satırı yazın: mekânın kısıtı, karakterin seçimi, seçimin sonucu. Böylece odaların, kapıların, uzaklıkların ya da geçitlerin olay listesindeki birer ayrıntı olmaktan çıkıp kararı nasıl yönlendirdiğini görebilirsiniz.
Önce mekânın tarifini değil, kapattığı seçeneği bulun
“Koridor dardı” ya da “bahçe büyüktü” gibi bir betimleme tek başına yeterli değildir. Şunu sorun: Bu yer yüzünden karakter neyi yapamıyor, geciktiriyor veya başka türlü yapmak zorunda kalıyor?
Örneğin dar bir koridor, iki kişinin yan yana geçmesini engelleyebilir. Kilitli bir avlu kapısı geri dönüş yolunu kapatabilir. Kalabalık bir salon, özel bir konuşmayı erteletebilir. Notunuza bütün bu ayrıntıları değil, yalnızca seçimi gerçekten değiştiren kısıtı alın.
Üç satırlık kaydı doldurun
- Mekânın kısıtı: Karakterin seçeneklerinden hangisi bu yerde zorlaşıyor veya ortadan kalkıyor?
- Karakterin seçimi: Karakter bunun yerine hangi somut eylemi yapıyor?
- Bu seçimin sonucu: Sonraki anda hangi ilişki, bilgi veya hareket imkânı değişiyor?
Her satırı tek cümlede tutun. Birinci satırda yerin geçmişini, ikinci satırda karakterin bütün niyetlerini, üçüncü satırda bölümün devamını anlatmaya çalışmayın.
Doldurulmuş özgün örnek
Aşağıdaki sahne yalnızca alıştırma için oluşturulmuş kurmaca bir örnektir.
Ela, apartmanın dış kapısı kapanırken çantasında anahtarını arıyor. Merdiven kapının ötesinde; anahtarı bulamadan içeri giremiyor. Giriş katındaki komşunun zili ise hemen yanında.
Mekânın kısıtı: Kapanan dış kapı, Ela’nın merdivene ulaşıp kendi dairesine çıkmasını engelliyor.
Karakterin seçimi: Anahtarı aramayı sürdürmek yerine giriş katındaki komşunun zilini çalıyor.
Bu seçimin sonucu: Tek başına çözmeye çalıştığı sorun komşusuyla yüz yüze gelmesini gerektiren bir duruma dönüşüyor.
Bu not, Ela’nın nereden geldiğini veya daha sonra ne yaptığını anlatmıyor. Yalnızca yerleşimin açtığı iki ihtimali kaydediyor: merdivene ulaşamamak ve yakındaki komşuya yönelmek. Böylece sahneyi yeniden düşündüğünüzde hatırlamanız gereken şey olayların tamamı değil, kapı ile zil arasındaki karar oluyor.
Özete kayan notu daraltın
Şöyle bir kayıt sahnenin olaylarını sıralar:
Ela eve gelir, anahtarını bulamaz, kapı kapanır ve komşusundan yardım ister.
Bu cümlede ne olduğu anlaşılır; fakat mekânın kararı nasıl biçimlendirdiği görünmez. Kaydı düzeltmek için olayların çoğunu çıkarın ve iki soruya dönün:
- Karakterin istediği yöne gitmesini hangi fiziksel düzen engelledi?
- Yakındaki hangi başka yol, nesne veya kişi yeni seçeneği mümkün kıldı?
Örnekte cevaplar “kapanan kapı” ve “giriş katındaki zil”dir. Bunlar bulununca üç satırlık kayıt kurulabilir.
Mekânı değiştirme sınaması yapın
Notunuzun gerçekten mekânla ilgili olup olmadığını anlamak için sahneyi zihninizde başka bir yere taşıyın. Apartman girişini kapısız, açık bir meydana dönüştürdüğünüzde Ela’nın aynı seçimi yapması hâlâ anlamlı mı?
Hayırsa not ettiğiniz ayrıntı kararın parçasıdır. Karakter her yerde aynı şeyi yapacaksa iki ihtimal vardır: Mekân bu sahnede yalnızca arka plandadır veya siz seçimi etkileyen başka bir ayrıntıyı henüz bulmamışsınızdır.
Bu sınamada bütün sahneyi yeniden yazmanız gerekmez. Yalnızca yer adını değiştirip seçim cümlenizi tekrar okuyun.
Birden fazla kısıt varsa yalnızca belirleyici olanı seçin
Sahnede karanlık, dar bir geçit, kalabalık ve kilitli bir kapı aynı anda bulunabilir. Üç satıra hepsini taşımak yerine karakterin yaptığı eylemi doğrudan değiştiren ayrıntıyı seçin.
Karar veremiyorsanız her aday için şu kısa cümleyi tamamlayın:
“Bu ayrıntı olmasaydı karakter __________ yapabilirdi.”
Boşluğu somut bir eylemle doldurabildiğiniz ayrıntı daha güçlü adaydır. “Daha rahat hissederdi” yerine “arka kapıdan çıkabilirdi” gibi gözlenebilir bir seçenek arayın.
Notun bittiğini nasıl anlarsınız?
- Birinci satır, yerin genel görünüşünü değil tek bir kısıtı söylüyor.
- İkinci satırda “düşündü” veya “hissetti” yerine görülebilir bir seçim var.
- Üçüncü satır, olayların devamını özetlemek yerine seçimin hemen değiştirdiği durumu gösteriyor.
- Mekânı değiştirdiğinizde karakterin seçimi de değişiyor.
Sahneyi daha sonra kitapta bulmak istiyorsanız bu üç satırın yanına yalnızca sayfa numarasını veya kısa bir konum işaretini ekleyin. Uzun alıntı kullanmadan sahneye adres vermek için sahneyi yeniden bulmaya yönelik kısa kayıt düzeninden yararlanabilirsiniz.


