Koyu renkli kapalı bir defterin üzerinde siyah ve gümüş renkli kalem
Üç bölümlü okuma notuna eşlik eden kapalı defter ve kalem; temsili fotoğraf.

Karakterin başka türlü davranabileceğini fark ettiğinizde bütün sahneyi özetlemeyin. Yalnızca üç şeyi kaydedin: metinde gerçekten açık olan seçenek, karakterin o yolu kullanmadığını gösteren ayrıntı ve metnin henüz yanıtlamadığı soru. Böylece kendi açıklamanızı romanın verdiği bilgiyle karıştırmadan seçilmeyen yolu takip edebilirsiniz.

Önce seçeneğin metinde gerçekten açık olduğundan emin olun

Okurun aklına gelen her alternatif, karakter için açık bir yol değildir. Bir ihtimali bu nota almadan önce şu ayrımı yapın:

  • Seçenek karaktere önerilmiş, gösterilmiş veya onun erişebileceği biçimde sahneye girmiş mi?
  • Karakterin bu seçeneği fark ettiğini gösteren bir söz ya da hareket var mı?
  • Metin, seçeneğin kullanılmasını baştan imkânsız kılan bir koşul söylüyor mu?

Örneğin bir arkadaşın “Seni sabah arabayla götürebilirim” demesi açık bir seçenektir. Buna karşılık okurun “Trene de binebilirdi” diye düşünmesi, karakterin trenden haberdar olduğu veya o saatte tren bulunduğu metinde görünmüyorsa yalnızca okur önerisidir. Böyle bir ihtimali ana kayda değil, isterseniz ayrı bir “Benim düşündüğüm alternatif” satırına yazın.

Üç bölümlü notu kurun

  1. Açık seçenek: Karakterin kullanabileceği yol neydi? Yorumsuz ve tek cümleyle yazın.
  2. Seçmemeye işaret eden ayrıntı: Karakterin seçeneği fark edip başka yönde ilerlediğini hangi söz, nesne veya hareket gösteriyor?
  3. Henüz yanıtlanmayan soru: Metin hangi nedeni açıklamadı? Cevabı sorunun içine yerleştirmeyin.

Açık seçenek: …
Seçmemeye işaret eden ayrıntı: …
Henüz yanıtlanmayan soru: …

“Gururu yüzünden kabul etmedi” bir soru değildir; neden hakkında verilmiş bir hükümdür. Metinde gurura bağlanan açık bir işaret yoksa daha temiz kayıt şudur: “Teklifi neden kabul etmedi?”

Tamamlanmış kurmaca örnek

Aşağıdaki roman sahnesi bu çalışma için oluşturulmuş kurmaca bir örnektir:

Zeynep’in ertesi sabah kasabadaki tapu bürosunda olması gerekir. Bora, saat yedide arabayla çıkacağını ve onu da götürebileceğini söyler. Çıkış saatini bir market fişinin arkasına yazıp masaya bırakır. Zeynep fişi okur, katlayıp cebine koyar. Gece olduğunda telefonundan 08.30 otobüsüne bilet alır. Anlatıcı bu seçimin nedenini açıklamaz.

Bu sahneden çıkarılabilecek üç bölümlü not şöyledir:

  • Açık seçenek: Zeynep, Bora’nın saat yedideki araba yolculuğuna katılabilir.
  • Seçmemeye işaret eden ayrıntı: Teklifin saatini okuyup fişi cebine koyduğu hâlde 08.30 otobüsüne bilet alır.
  • Henüz yanıtlanmayan soru: Zeynep neden Bora’yla gitmek yerine daha sonraki otobüsü seçti?

İkinci satır iki işi birlikte yapar: Zeynep’in teklifi fark ettiğini ve ardından başka bir yol seçtiğini gösterir. Buna rağmen neden hakkında “Bora’ya güvenmiyor”, “yalnız kalmak istiyor” veya “borçlu hissetmekten kaçınıyor” denemez. Bunlar metnin ileride doğrulayabileceği ihtimallerdir; mevcut sahnenin bilgisi değildir.

Bu kayıt olay özeti de değildir. Tapu işinin ayrıntılarını, yolculukta yaşananları veya bölümdeki diğer konuşmaları aktarmaya gerek yoktur. Not yalnızca karar kavşağını korur.

Hangi durumlarda bu şablonu kullanmayın?

Karakter seçeneği bilmiyorsa

Okur bir çıkış yolu görüyor fakat karakterin bundan haberdar olduğuna ilişkin işaret bulunmuyorsa “seçmedi” demeyin. “Metinde karakterin bildiği gösterilmeyen olasılık” diye ayrı bir kenar notu bırakabilirsiniz.

Neden açıkça söylenmişse

Karakter “Arabaya binmeyeceğim; gideceğim yeri Bora’nın öğrenmesini istemiyorum” diyorsa açık soru kalmamıştır. Üçüncü satıra soru uydurmak yerine verilen nedeni yazın ve gerekiyorsa bunun sonraki eylemlerle uyuşup uyuşmadığını izleyin.

Yalnızca bir şeyin yapılmadığını görüyorsanız

Bir seçeneğin kullanılmaması tek başına anlamlı olmayabilir. Karakterin seçeneği fark ettiğini gösteren bir ayrıntı yoksa kayıt için sonraki sahneyi bekleyin. Sessizliği hemen karara çevirmemek, notun varsayıma kaymasını önler.

Yeni bilgi geldiğinde eski notu silmeyin

Sonraki bölüm nedeni açıklarsa ilk sorunuzu değiştirmek yerine altına yeni bilgiyi ve yerini ekleyin. Kurmaca örneğin dokuzuncu bölümünde Zeynep, “O sabah arabana binmedim; tapu işini öğrenmeni istemiyordum” derse kayıt şöyle tamamlanabilir:

Sonraki ayrıntı — 9. bölüm: Zeynep, araba teklifini neden reddettiğini doğrudan Bora’ya söylüyor.
İlk sorunun durumu: Yanıtlandı; gerekçe 9. bölümde açıklandı.

Böylece sonradan öğrenilen nedeni, önceki sahnede zaten biliniyormuş gibi geriye taşımamış olursunuz. Sahnenin yerini uzun alıntı kullanmadan kaydetmek için ayırt edici nesne ve eylemle kısa bir adres de ekleyebilirsiniz.

Kendi kitabınızda uygulayın

  1. Karaktere açıkça bir yol, yardım veya teklif sunulan tek bir sahne seçin.
  2. Karakterin bu imkândan haberdar olduğunu gösteren ayrıntıyı bulun.
  3. Başka yönde ilerlediğini gösteren tek hareketi kaydedin.
  4. Nedeni bilmiyorsanız bir soru yazın; zihinsel durum veya kişilik sıfatı eklemeyin.
  5. Her satırı tek cümlede tutun ve bölüm ya da sahne yerini ekleyin.

Son kontrolde ikinci satırı kapatın. Geriye yalnızca sizin yorumunuz kalıyorsa metinsel dayanak henüz yeterli değildir. Ayrıntı açıkça bir söz ile eylem arasındaki uyuşmazlıksa, bunu ayrıca iki sütunlu söz–eylem kaydıyla izleyebilirsiniz.