
Romanda sık anılan fakat sahneye çıkmayan bir kişiyi izlemek için üç ayrı anılış seçin. Her anılışın altına metindeki ifade, buna bağlanan değişiklik ve benim sorum satırlarını yazın. Metin değişiklikle anılış arasında açık bir bağ kurmuyorsa “aynı sahnede, bağ belirsiz” deyin. Üç kayıt bittiğinde, kişinin adının hangi kararları veya düzenleri farklı biçimlerde değiştirdiğini tek cümlede karşılaştırın.
Her kayıt neyi göstermeli?
1. Metindeki ifade
Görünmeyen kişinin nasıl anıldığını ve bilginin nereden geldiğini birlikte kaydedin. Kaynak anlatıcı, bir karakterin sözü, mektup, not veya başka bir metin parçası olabilir.
- Kaynağı kaybolmuş kayıt: Sema küçük işleri pencere tarafına koymak istiyor.
- Kaynağı koruyan kayıt: Ekin, Sema’nın bıraktığı notta küçük işlerin pencere tarafında durmasının istendiğini okuyor.
İkinci cümle, notta yazanla okurun Sema hakkında çıkarabileceği yorumu birbirine karıştırmaz.
2. Buna bağlanan değişiklik
Adın geçmesinden sonra sahnedeki kişilerde, kararda veya fiziksel düzende ne değiştiğine bakın. Ardından bağlantının gücünü işaretleyin:
- Açık bağ: Metin, hareketi anılışa doğrudan bağlıyor; örneğin karakter nota uyarak nesnelerin yerini değiştiriyor.
- Bağ belirsiz: Anılış ile hareket peş peşe geliyor fakat metin aralarında neden-sonuç kurmuyor.
- Görünür değişiklik yok: Kişinin adı geçiyor, ancak sahnedeki karar veya düzen aynı kalıyor.
Bu ayrım, sırf iki olay yan yana yazıldı diye görünmeyen kişiye bir etki atfetmenizi önler.
3. Benim sorum
Metindeki ifadeden ayrı tuttuğunuz tek bir okur sorusu yazın. “Sema nasıl biri?” gibi geniş bir kişilik sorusu yerine kayıttaki değişikliği anlamaya yarayacak dar bir soru seçin: “Bu yerleşim yalnız küçük maketler için mi geçerli?”
Doldurulmuş kurmaca örnek
Aşağıdaki roman ve bütün kişiler kurmacadır. Sema, mahallede hazırlanmakta olan küçük bir serginin üç ayrı bölümünde anılır; kendisi hiçbir sahnede görünmez.
Birinci kayıt — 4. bölüm, duvar planı
Metindeki ifade: Dilek, Sema’nın o gün gelemeyeceğini ve ölçüleri görmeden duvar sırasını kesinleştirmemelerini istediğini söylüyor.
Buna bağlanan değişiklik: Dilek askı yerlerine numara vermeyi bırakıyor; duvar sırası açık tutuluyor. Açık bağ: Dilek kararını Sema’nın isteğiyle birlikte açıklıyor.
Benim sorum: Sema, sıralamayı değiştirecek hangi ölçüye bakacak?
İkinci kayıt — 7. bölüm, orta masa
Metindeki ifade: Ekin, Sema’nın bıraktığı notta küçük maketlerin pencere yanındaki masaya konmasını istediğini okuyor.
Buna bağlanan değişiklik: Ekin, orta masadaki üç küçük maketi pencere yanına taşıyor. Açık bağ: Anlatım, Ekin’in nota uyarak taşıdığını belirtiyor.
Benim sorum: Not bütün küçük maketleri mi, yalnız bu üç parçayı mı kapsıyor?
Üçüncü kayıt — 9. bölüm, başlık kartları
Metindeki ifade: Baran, Sema’nın başlık kartlarını girişten arka duvara doğru sıraladığını hatırlatıyor.
Buna bağlanan değişiklik: Ekin bunun üzerine kartları renklerine göre ayırmaktan vazgeçip girişten başlayan bir sıra kuruyor. Açık bağ: “Bunun üzerine” ifadesi hareketi Baran’ın hatırlatmasına bağlıyor.
Benim sorum: Bu sıra serginin ortak kuralı mı, yoksa Baran’ın hatırladığı tek bir uygulama mı?
Üç kayıt yan yana geldiğinde şu karşılaştırma yapılabilir: Sema ilk anılışta kesinleştirilmemiş bir duvar planıyla, ikincide yazılı bir yerleştirme kararıyla, üçüncüde ise başka bir karakterin hatırladığı sıralama biçimiyle ilişkilendiriliyor. Bu cümle Sema’yı “kontrolcü”, “vazgeçilmez” veya “düzenli” ilan etmez; yalnız anılışların sahnelerde üstlendiği farklı işleri gösterir.
Kendi kitabınızda uygulama sırası
- Üç ayrı anılış bulun. Aynı konuşmadaki üç cümleyi değil, mümkünse farklı sahne veya bölümleri seçin.
- Geri dönüş adresini ekleyin. Sayfa numarasının yanına bölüm adıyla kısa bir sahne tanımı yazın.
- Anılışın kaynağını belirtin. Anlatıcı mı söylüyor, bir karakter mi aktarıyor, yoksa yazılı bir not mu var?
- Tek bir değişiklik seçin. Kişilerin görev dağılımı, verilen karar veya nesnelerin düzeni arasından yalnızca kayıtta açıkça görüneni yazın.
- Bağın gücünü işaretleyin. “Açık bağ”, “bağ belirsiz” ya da “görünür değişiklik yok” seçeneklerinden birini kullanın.
- Kendi sorunuzu ayrı satıra bırakın. Soruyu metnin verdiği bilgiymiş gibi ilk satıra taşımayın.
- Üç kaydı karşılaştırın. “İlk anılışta…, ikincide…, üçüncüde…” biçiminde tek bir cümle kurun.
Kopyalanabilir kısa kayıt
Anılış ve yeri: …
Metindeki ifade ve kaynağı: …
Bağlanan değişiklik: …
Bağın gücü: Açık / belirsiz / görünür değişiklik yok
Benim sorum: …
Bu bloğu üç kez doldurduktan sonra şu cümleyi tamamlayın: “Bu kişi görünmeden; ilk anılışta …, ikincide …, üçüncüde … ile ilişkilendiriliyor.”
Notu kişilik portresine çevirmemek için
- “Herkes ona bağımlı” yerine hangi görevin, kararın veya düzenin beklediğini yazın.
- “Onun yüzünden değişti” demeden önce metnin bu bağı gerçekten kurup kurmadığına bakın.
- Üç anılışı tek bir olay özeti hâline getirmeyin; her birinin sahnedeki farklı işini koruyun.
- Bir anılıştan sonra hiçbir şey değişmiyorsa boşluğu yorumla doldurmayın; “görünür değişiklik yok” kaydı da karşılaştırmanın parçasıdır.
Kayıt ne zaman tamamlanır?
Üç farklı anılışın kaynağını, her anılışla birlikte görülen değişikliği, bağlantının gücünü ve kendi sorunuzu ayrı ayrı yazdıysanız kayıt tamamdır. Son karşılaştırma cümleniz de kişinin karakterini tarif etmek yerine anılışların karar, iş bölümü veya düzen üzerindeki farklı yerlerini gösteriyorsa durabilirsiniz.
Bu çalışma okuduğunuz metni çözümlemek içindir. Görünmeyen bir kişiyi kendi öykünüzde somut ayrıntılarla kurmak istiyorsanız sahnede görünmeyen karakteri üç izle gösterme alıştırmasına geçebilirsiniz.


