Koyu renkli kapalı bir defterin üzerinde duran siyah ve gümüş renkli kalem
Koyu renkli kapalı bir defterin üzerinde siyah ve gümüş renkli bir kalem.

Bir soru romanda yeniden sorulduğunda iki sahneyi baştan sona özetlemeyin. Yalnızca soruyu, ilk cevabı, sonraki cevabı ve bu iki anın arasındaki belirleyici sahne işaretini yazın. Böylece notunuz, “Ne olmuştu?” kaydından çok “Cevap nasıl değişti?” kaydına dönüşür.

Dört alanı nasıl doldurabilirsiniz?

  1. Soru: İki sahneyi birbirine bağlayan soruyu kısa biçimde yazın. Sözcükler değişse bile iki soru aynı kararı hedefliyorsa tek başlık altında toplanabilir. “Burada kalacak mısın?” ile “Yarın da bizimle misin?” aynı koşullarda soruluyorsa karşılaştırılabilir.
  2. İlk cevap: Karakterin ne söylediğini kendi cümlenizle kısaltın. Cevabın işlevini de bir sözcükle belirtin: kaçamak, koşullu, kesin, ret veya sessizlik gibi.
  3. Sonraki cevap: İkinci cevabı aynı ölçüde kısa yazın. İlk kayıtta “kaçamak” dediyseniz burada da aynı türden bir ayrım kullanın; böylece iki uzunluk değil, iki tutum karşılaştırılır.
  4. Aradaki sahne işareti: Cevapların arasında görülen tek bir eylemi, bilgiyi veya ilişki değişikliğini seçin. Bunun kesin neden olduğunu ileri sürmek yerine, değişimi anlamak için yeniden bakılabilecek yer olarak kaydedin.

Sayfa numarası veya bölüm adı gerekiyorsa ilk ve sonraki cevabın yanına parantez içinde ekleyin. Böylece yer bilgisi için beşinci bir alan açmanız gerekmez.

Doldurulmuş kurmaca örnek

Aşağıdaki kişiler, olaylar ve cevaplar bu alıştırma için oluşturulmuştur.

  • Soru: “Geri dönecek misin?”
  • İlk cevap: “Programım belli değil.” Kaçamak; dönüş için zaman ya da karar vermiyor. (3. bölüm)
  • Sonraki cevap: “Perşembe provasında buradayım.” Kesin; dönüşü belirli bir güne bağlıyor. (10. bölüm)
  • Aradaki sahne işareti: Derya, yarım kalan solo düzenlemesini üç ayrı ses için yeniden yazıp kopyaları prova masasının üzerine bırakıyor. (8. bölüm)

Bu kayıttan çıkarılabilecek en dar sonuç şudur: Derya’nın cevabı belirsiz bir ihtimalden tarih verilmiş bir dönüş kararına geçiyor. Sekizinci bölümdeki hareket bu değişimle ilişkili olabilir; fakat not, “Derya kesinlikle bu yüzden döndü” demiyor. Neden daha sonra açıklanırsa eski kaydı silmeden yanına eklenebilir.

Sahne işaretini seçerken tek ölçü kullanın

İki cevap arasında çok şey olmuş olabilir. Hepsini yazmak yerine şu cümleyi tamamlayan ayrıntıyı seçin:

İkinci cevabı ilkinden farklı okumama yardım eden sahne: …

Örnekte bu boşluğa “Derya’nın düzenlemeyi paylaşması” yazılabilir. Prova salonunun rengi, yan karakterlerin bütün konuşması veya o bölümdeki yolculuk bu karşılaştırma için gerekli değilse nota girmez.

Seçtiğiniz işaret yalnızca atmosfer oluşturuyorsa bir kez daha bakın. İkinci cevabın kesinliğini, yönünü veya koşulunu anlamaya yardım eden bir eylem ya da bilgi arayın. Böyle bir işaret bulamıyorsanız alanı “Henüz belirgin bir ara işaret bulamadım” diye açık bırakmak, neden uydurmaktan daha kullanışlıdır.

Her farklı ifade bir cevap değişimi değildir

İkinci cevap daha uzun diye karakterin tutumu değişmiş sayılmaz. Örneğin ilk sahnede “Hayır”, sonraki sahnede “Hayır, henüz söylemedim” deniyorsa temel cevap aynı kalmış olabilir. Bu durumda notunuza “Cevap değişmedi; yalnızca gerekçe eklendi” yazabilirsiniz.

Sorunun koşulu değiştiyse de iki cevabı doğrudan karşılaştırmayın. “Bu akşam gelir misin?” ile aylar sonra sorulan “Yazın geri döner misin?” aynı sözcüğü taşısa bile farklı kararları hedefler. Ortak karar noktası kurulamıyorsa iki ayrı kayıt açın.

Kopyalanabilir kısa kayıt

Soru:
İlk cevap:                         (bölüm/sayfa)
Sonraki cevap:                     (bölüm/sayfa)
Aradaki sahne işareti:             (bölüm/sayfa)

En dar değişim cümlem:
İlk cevap ______ iken sonraki cevap ______.

Kitapta aynı soru açıkça tekrarlanmıyor, fakat karakterin seçimi yön değiştiriyorsa karar değişimini üç alanla izleyen okuma notunu kullanabilirsiniz. Buradaki dört alan ise özellikle iki cevabın karşılaştırılmasına yarar.