Koyu renkli kapalı bir defterin üzerinde duran metalik kalem
Koyu renkli kapalı bir defter ve üzerinde duran metalik kalem.

Bir paragrafı tek başına sınıflandırmak yerine iki komşusuyla birlikte okuyun. Bir bölümden en fazla üç paragraf seçin; her biri için önceki paragrafın açık bıraktığını, seçilen paragrafın kurduğu bağı ve sonraki paragrafın bu bağla ne yaptığını yazın. Seçtiğiniz paragrafı geçici olarak kapattığınızda düşünce geçişi bozulmuyorsa onu kayda almayın.

Üç satırlık bağ kaydı

Sayfa ya da bölüm konumunu başa ekledikten sonra üç satırı şu işlerle sınırlandırın:

  • Önce: Önceki paragraf hangi soruyu, ayrımı veya açıklama ihtiyacını açık bırakıyor?
  • Bağ: Seçilen paragraf bu açık işi neye dönüştürüyor? İki anlamı ayırabilir, bir karşılaştırma ölçüsü kurabilir veya tek örnekten yeniden kullanılabilir bir kayıt biçimi çıkarabilir.
  • Sonra: Sonraki paragraf, kurulan bağ sayesinde hangi adımı atabiliyor?

“Önceki paragrafta zarflar anlatılıyor” gibi bir konu özeti yazmayın. Bunun yerine “Önceki paragraf, aynı tarihin iki farklı şeyi gösterebileceğini açık bırakıyor” deyin. Böylece satır, paragrafın konusunu değil düşünce zincirindeki yerini gösterir.

En fazla üç paragrafı nasıl seçersiniz?

  1. Bölüm bittikten sonra düşüncenin yön değiştirdiğini hissettiğiniz yerlere dönün.
  2. Aday paragrafı, hemen önceki ve sonraki paragrafla birlikte okuyun.
  3. Aday paragrafı geçici olarak kapatıp iki komşuyu art arda okuyun.
  4. “Bu paragraf olmayınca metin, … göstermeden … sonucuna geçiyor” cümlesini somut biçimde tamamlayabiliyorsanız paragrafı seçin.
  5. Kopan geçişi adlandıramıyorsanız sırf ilginç bulduğunuz için paragrafı eklemeyin.

Üç kayıt bir üst sınırdır, doldurulması gereken kota değildir. Bölümde yalnız bir belirleyici köprü varsa tek kayıt yeterlidir.

Doldurulmuş örnek: Üç paragrafın taşıdığı düşünce zinciri

Aşağıdaki bölüm ve notlar bütünüyle kurmacadır. Örnek kurgudışı bölüm, etiketsiz zarflar için bir dizin hazırlanmasını anlatıyor. Buradaki amaç arşivleme önerisi vermek değil, paragraflar arasındaki hareketi görünür kılmaktır.

s. 44

Önce: Önceki paragraf, iki zarfın üzerinde aynı tarih bulunduğunu ancak bu tarihin zarfın hazırlanma gününü mü, içindeki notta anılan olayı mı gösterdiğinin anlaşılmadığını belirtiyor.

Bağ: Bu paragraf “zarfın üzerinde görünen tarih” ile “notta adı geçen olay”ı iki ayrı kayıt alanına dönüştürüyor.

Sonra: Sonraki paragraf, iki zarfı bu iki alan üzerinden yan yana karşılaştırabiliyor.

Bu paragraf çıkarılırsa karşılaştırmada kullanılan iki alan, hangi karışıklığı çözmek için seçildiği gösterilmeden ortaya çıkar.

s. 46

Önce: Önceki paragraf karşılaştırma için iki ayrı alan kurmuş durumda.

Bağ: Bu paragraf iki zarfın görünen tarihlerinin aynı, notlarda anılan olayların ise farklı olduğunu yan yana getiriyor.

Sonra: Sonraki paragraf, zarfların neden tek kayıt altında birleştirilmediğini bu karşılaştırmaya dayanarak açıklıyor.

Bu paragraf çıkarılırsa metin ölçütleri tanıttıktan sonra onları uygulamadan doğrudan ayırma kararına sıçrar.

s. 49

Önce: Önceki paragraf iki zarfın ayrı kaydedilmesi kararını tamamlıyor.

Bağ: Bu paragraf tek örnekteki kararı “görünen tarih / adı geçen olay / dosyadaki yer” biçiminde yeniden kullanılabilir bir dizin satırına çeviriyor.

Sonra: Sonraki paragraf aynı satır düzenini bu kez üzerinde tarih bulunmayan başka bir zarfa uyguluyor.

Bu paragraf çıkarılırsa biten örnek ile yeni örnek arasında aktarılabilir bir kayıt biçimi kurulmaz.

Üç kaydı birlikte okuyunca bölümün düşünce hareketi görünür olur: bir karışıklık iki alana ayrılmış, alanlar bir karşılaştırmada kullanılmış, karşılaştırmadan çıkan karar da sonraki örneğe taşınacak kayıt biçimine dönüştürülmüştür. Bu çıktı, bölümdeki savları veya örneklerin konusunu yeniden anlatmaz; bir paragrafın diğerini nasıl mümkün kıldığını gösterir.

Konu özetini bağ notuna çevirmek

  • Konu özeti: “Paragrafta zarfların tarihlerinden söz ediliyor.”
  • Bağ notu: “Önceki paragraftaki tarih karışıklığını iki ayrı alana çevirerek sonraki karşılaştırmanın ölçülerini kuruyor.”
  • Konu özeti: “Yazar iki zarfın ayrı tutulacağını söylüyor.”
  • Bağ notu: “İki alanı zarflar üzerinde karşılaştırıyor; sonraki paragrafın ayırma kararına görünür bir gerekçe sağlıyor.”

Bağ notunda en az bir komşu paragrafın yaptığı işe değinilmelidir. Cümle yalnız seçilen paragrafı anlatıyorsa büyük olasılıkla yeniden konu özeti yazıyorsunuzdur.

Bir paragraf birden fazla iş yapıyorsa

Seçilen paragraf hem önceki soruya cevap verebilir hem de yeni bir ölçüt hazırlayabilir. İki görevi birden listelemek yerine sonraki paragrafın gerçekten kullandığı bağı yazın. Sonraki paragraf ölçütle karşılaştırma yapıyorsa esas bağ ölçütün kurulmasıdır; önceki soruya verilen cevabı ayrıca uzatmanız gerekmez.

Bir ara başlık yeni bir düşünce zinciri başlatıyorsa önceki bölümle zorunlu bağ aramayın. Başlığın altında ilk paragraf bir soru kuruyor, ikincisi bu soruyu işliyorsa kaydı o iki paragraftan başlatın. Bölümün son paragrafından sonra ilgisiz yeni bir konu geliyorsa bu yöntem o paragraf için uygun değildir.

Kopyalanabilir kısa kayıt

Konum:
Önce: Önceki paragraf...
Bağ: Bu paragraf... (Çıkarılırsa ... ile ... arasındaki geçiş kopar.)
Sonra: Sonraki paragraf...

Her satırı kendi cümlenizle ve alıntı yapmadan tamamlayın. Bir bölüm için en fazla üç kayıt bırakın. Böylece elinizde “önemli paragraflar” listesi değil, bölümün düşüncesinin bir paragraftan diğerine nasıl geçtiğini gösteren yeniden okunabilir bir yol kalır.

Paragraflar arasındaki bağı kurmadan önce ana düşünce ile onu taşıyan örneği ayırmakta zorlanıyorsanız sav ile örneği ayıran okuma notunu kullanabilirsiniz.