Karakterinizi tanıyor ama onu harekete geçirecek olayı bulamıyorsanız, dosyasına yeni özellikler eklemeye ara verin. Önce şu küçük soruyu cevaplayın: Bu kişi, yazacağım sahnede neyi gerçekleştirmek istiyor? Ardından önüne bu isteği zorlaştıran bir engel koyun ve vereceği kararı yazın. Şimdilik bütün öyküyü planlamanız gerekmiyor; bir kararın ardından ne olacağını görmek yeterli.
Aşağıdaki istek–engel–seçim kartını bunun için deneyebilirsiniz. Bu, her öykünün uyması gereken bir kural değil. Defterde duran bir karakteri kısa bir sahnede denemek için hazırlanmış bir yazma alıştırması. Kart, sahne ve diğer örnekler tamamen kurmacadır.
Karakterin bir özelliğini zorlayacak durum bulun
Dosyanızdan tek bir özellik seçin: sözünü tutmaya çalışması, yardım istemekten kaçınması ya da her işi kendi yöntemiyle yapması gibi. Sonra bu özelliğin sürdürülmesini güçleştirecek bir durum düşünün.
Örneğimizde Derya, daha önce bir emaneti kaybettiği için bu kez kendisine bırakılan paketi sahibine bizzat vermek istiyor. Emaneti açmayı da doğru bulmuyor. Adres okunmaz hâle gelince iki isteğini aynı anda yerine getirmesi zorlaşıyor: Paketi teslim etmek için bilgiye ihtiyacı var, ama aradığı bilgi kutunun içinde olabilir.
Burada başlangıç sorusu şu: Ya sözünü tutmak isteyen bu kişi, teslim edeceği paketin adresini okuyamazsa? Karakterin sevdiği yemekleri veya bütün çocukluğunu şimdilik bilmemize gerek yok. Önce bu durumda ne yapacağını yazacağız.
Üç satırlık kartı doldurun
İstek: Derya, paketi gün batmadan Saatçi Nuri’ye teslim etmek istiyor. Nuri o saatte ayrılacak. Derya da önceki hatasını tekrarlamak istemiyor.
Engel: Yağmur adresi silmiş; yalnızca alıcının adı okunuyor. Paketi veren komşusuna telefonla ulaşamıyor.
Seçim: İçinde bir isim bulma umuduyla paketi açabilir veya kapalı tutup çevrede başka bir ipucu arayabilir. İkinci yolu seçiyor: Dükkânların eski tabelalarına bakacak. Bunun bedeli, kalan zamanının bir kısmını aramaya ayırması.
Kendi kartınızda isteği, sahnede yapılabilecek bir işe indirin. “Güvenilir biri olmak” yerine “aldığı emaneti sahibine teslim etmek” yazabilirsiniz. Engelin de bu işi nasıl zorlaştırdığını belirtin. Yağmur yalnızca ortamı betimleyen bir ayrıntı olarak kalmasın; örnekteki gibi adresi okunmaz hâle getirsin.
Seçim satırına “Derya çok kararsız kaldı” yazdıysanız biraz daha ilerleyin. Kararsızlığın ardından hangi hareket geliyor? Paketi açıyor mu, geri mi dönüyor, bir dükkânın kapısını mı çalıyor? Bu denemede kararını görünür bir hareketle tamamlayın.
Karttan çıkan 150 kelimelik sahne
Aşağıdaki özgün kurmaca, karttaki kararı kısa bir olay dizisine dönüştürüyor. Örneğin uzunluğu yalnızca çalışmayı küçük tutmak için seçildi; kendi sahnenizin aynı uzunlukta olması gerekmiyor.
Derya paketi saçak altına çekti. Yağmur, adresin son satırını lekeye çevirmişti. Yalnızca “Saatçi Nuri” okunuyordu. Karşıdaki dükkânın kepengi yarıya inmişti; camında başka bir ad vardı.
Paketi getiren komşusu, Nuri’nin gün batarken ayrılacağını söylemişti. Derya cebinden telefonu çıkardı. Komşusu cevap vermedi. Bağış gecesinde kaybettiği emaneti hatırladı; bu kez paketi sahibine kendi eliyle verecekti.
Kâğıdın gevşeyen köşesinde kutu görünüyordu. Kapağında belki bir isim vardı. Parmağını ipin altına soktu, sonra geri çekti. Kendisine bırakılan paketi açmak istemiyordu.
Başını kaldırıp dükkânlara baktı. Yeni levhaların üstünde, eski tabelalardan kalan izler duruyordu. Birinde iki yuvarlak vida deliği arasında paslı bir yelkovan seçti. Oraya yürüdü.
İçerideki kadın ışığı kapatmak üzereydi. Derya paketi cama yaklaştırdı.
“Eskiden burada saatçi mi vardı?”
Kadın anahtarı çevirmeden durdu.
“Babamdı. Bugün atölyeyi boşaltıyor. Arka sokakta.”
Derya, kadının gösterdiği geçide döndü. Paket hâlâ kapalıydı. Arka sokaktan bir kepenk sesi geldi. Adımlarını hızlandırdı; köşeyi dönünce, kolunun altında çekmece taşıyan adama seslenip paketin üzerindeki adı sordu.
Kararın sahnede neyi değiştirdiğine bakın
Derya’nın ilk girişimi telefon etmek. Bu yol sonuç vermeyince paketi açmayı düşünüyor, sonra vazgeçiyor. Eski tabelaları incelemesi onu dükkândaki kadına götürüyor; aldığı bilgiyle arka sokağa yöneliyor. Böylece karttaki “seçim”, yalnızca karakter hakkında bir açıklama olarak kalmıyor: Sonraki karşılaşmanın yolunu açıyor.
Sahne sonunda teslimatın tamamlandığını henüz bilmiyoruz. Bildiğimiz değişiklik şu: Derya başlangıçta adresi okuyamıyordu; şimdi alıcının olabileceği yere ulaştı ve birine adını soruyor. Devam etmek isterseniz önce bu sorunun cevabını yazabilirsiniz.
Kararı sınamak için aynı kartta yalnızca seçim satırını değiştirin. Derya paketi açsaydı sonraki iki cümlede ne olurdu? Örneğin kapağın içinde bir ad bulabilir, fakat ambalaj yırtıldığı için teslim ederken bunu açıklaması gerekebilirdi. İki sürüm arasında tercih yaparken hangi Derya’yı yazmak istediğinize bakın. Buradaki amaç ahlaken doğru seçeneği bulmak değil, karakterin davranışını ve ardından gelen durumu geliştirmek.
Kendi sahneniz için çalışma notu
Aşağıdaki alanları defterinize aktarın. Her birine başlangıçta tek cümle yazabilirsiniz.
- Karakterden seçtiğim özellik: …
- Bu sahnede istediği şey: …
- İsteğin onun için önemi: …
- Önündeki somut engel: …
- Önce denediği yol ve aldığı karşılık: …
- Karşısındaki iki seçenek: … / …
- Seçtiği yol ve göze aldığı bedel: …
- Bu seçimden sonra yaptığı ilk hareket: …
Ardından karakterin bir şey yaptığı cümleyle sahneye başlayın. Kararı verip sonucunu görmeye başladığı yere kadar yazın. Geçmişinden bir ayrıntı eklemek istiyorsanız, o ayrıntının bu kararla bağını kurun; Derya’nın önceki emaneti kaybetmesi gibi.
Yazı hâlâ ilerlemiyorsa tek bir yeri değiştirin
İstek fazla büyük kaldıysa zaman aralığını daraltın. “Hayatını düzene koymak” yerine “akşama kadar çalışma masasını kardeşiyle paylaşacak hâle getirmek” gibi, bu sahnede karşılığı görülebilecek bir iş seçin.
Engel yalnızca dekor olarak duruyorsa karakterin yapmaya çalıştığı işle bağını kurun. Dağınık bir oda, masa hazırlamak isteyen karakter için sorun olabilir. Aynı odadan yalnızca geçip gidecek biri için başka bir engel düşünmeniz gerekebilir.
Karakter yalnızca bekliyorsa beklemeyi seçmesinin nedenini ve bunun sonucunu yazın. Gitmek yerine birini beklemeye karar vermesi de kartı doldurabilir; mutlaka kovalamaca veya büyük bir çatışma kurmanız gerekmiyor.
Karar verildikten sonra yine aynı noktadaysanız seçimin ardından gelen ilk somut karşılığı ekleyin: Bir kapı açılır, yardım talebi reddedilir, bir bilgi öğrenilir. Olayı büyütmeden önce karakterin yaptığına ne karşılık geldiğini görün.
Sahnenizde bir karşılaşma oluştuysa ve konuşmalar yalnızca bilgi aktarıyorsa, soru-cevap gibi duran diyaloğu geliştirme alıştırmasıyla o bölümü çalışabilirsiniz. Bu sayfadaki denemeyi bitirmek içinse yazdığınız sahnede üç yeri işaretleyin: İstek nerede anlaşılıyor, engel nerede etkisini gösteriyor, seçim hangi hareketle görünür oluyor? Bulamadığınız yere dönüp bir cümleyi yeniden yazın.
