Koyu renkli kapalı bir defterin üzerinde duran metalik kalem
Kapalı bir defterin üzerinde duran metalik kalem.

Her kitap için ayrı bir üç satırlık dönüş kartı hazırlayın. Birinci satır kitabı nerede bıraktığınızı, ikinci satır önce hangi bağı hatırlamanız gerektiğini, üçüncü satır ise döndüğünüzde neyi izleyeceğinizi söylesin. Böylece kitabı yeniden açarken uzun bir özeti okumak zorunda kalmazsınız.

Dönüş kartının üç satırı

  1. Son açık durum: Sayfa numarası, bölüm adı veya e-kitaptaki başlıkla birlikte son fark ettiğiniz durumu yazın. Olayların tamamını anlatmayın.
  2. Akılda kalan bağ: Bir karakter, kavram, nesne ya da anlatım tercihiyle kurduğunuz bağlantıyı kendi cümlenizle belirtin.
  3. Bir sonraki okuma sorusu: Cevabını metinde arayabileceğiniz tek bir soru bırakın. “Sonra ne olacak?” yerine hangi ayrıntıya bakacağınızı söyleyen bir soru seçin.

Kartın başına kitabın adını yazmak yeterlidir. İki kart aynı defter sayfasında durabilir; önemli olan başlıklarının ve üç satırlarının birbirine karışmamasıdır.

İki doldurulmuş dönüş kartı

Aşağıdaki Roman A ve Deneme B örnekleri tamamen kurmacadır; gerçek bir eserden olay ya da cümle aktarmaz.

Roman A

Son açık durum: 6. bölüm bitti; anlatıcının söylediğiyle masada kalan anahtarın yeri uyuşmadı.

Akılda kalan bağ: Anlatıcının sözü kadar nesnenin kimde kaldığına da bakıyorum.

Bir sonraki okuma sorusu: Yeni bölüm bu çelişkiyi büyütüyor mu, yoksa açıklıyor mu?

Deneme B

Son açık durum: 2. bölümün ortası; “düzen” kavramı önce kişisel tercih, sonra ortak kural için kullanıldı.

Akılda kalan bağ: Aynı kavram iki farklı ölçekte kullanılıyor.

Bir sonraki okuma sorusu: Sıradaki örnek kavramın hangi kullanımını destekliyor?

İki kart da aynı düzene sahip olsa da birbirinin yerine geçmez. Roman A’ya dönerken önce anlatıcı ile nesne arasındaki çelişkiyi; Deneme B’ye dönerken kavramın iki kullanımını hatırlarsınız.

Kartı ne zaman ve nasıl yenilemeli?

  1. Okumaya başlamadan önce yalnız ilgili kartı okuyun.
  2. Kartta yazan sayfa veya bölümü açın. Önceki sayfaları baştan taramayın; ancak açık durum anlaşılmıyorsa bir önceki kısa bölüme dönün.
  3. Okurken üçüncü satırdaki soruyu izleyin. Metin henüz cevap vermiyorsa sonuç uydurmadan soruyu koruyun.
  4. Oturumu bitirince üç satırı yeni kaldığınız yere göre değiştirin. Eski olayların tamamını karta taşımayın.

Kitaplardan birini daha sık okumanız sorun değildir. Roman A’nın kartını her oturumda güncellerken Deneme B’nin kartı, ona gerçekten dönene kadar olduğu gibi kalabilir. Dönüş kartı bir okuma takvimi değil, kaldığınız bağlamın kısa adresidir.

Satırlar uzuyorsa neyi çıkarabilirsiniz?

Son açık durum olay özetine dönüşüyorsa yalnız konumu ve hâlâ açık olan durumu bırakın. “Önce şunlar oldu, ardından…” diye başlayan geçmişi çıkarın.

Akılda kalan bağ her kitaba uyabilecek kadar genel kaldıysa somutlaştırın. “Karakterleri merak ediyorum” yerine “anlatıcının sözü ile anahtarın yeri uyuşmuyor” gibi o kitaba özgü bir bağ yazın.

Bir sonraki okuma sorusu çok genişse gözlenebilir bir ayrıntıya daraltın. “Yazar ne anlatmak istiyor?” yerine “Sonraki örnek kişisel tercih mi, ortak kural mı?” sorusu dönüşte nereye bakacağınızı gösterir.

Kopyalanabilir kart

[Kitap adı]
Son açık durum:
Akılda kalan bağ:
Bir sonraki okuma sorusu:

Bu kartı iki kez kopyalayıp kitap adlarını yazın. Birine baktığınızda diğer kitabı düşünmeden nereden başlayacağınızı, önce neyi hatırlayacağınızı ve hangi soruyu izleyeceğinizi anlayabiliyorsanız kart hazırdır.

Tek bir kitabın her bölümü için biraz daha ayrıntılı kayıt tutmak isterseniz üç satırlık bölüm sonu okuma notunu kullanabilirsiniz.