
Gününüzü baştan sona anlatmanız gerekmiyor. Sonradan dönmeye değer tek bir noktayı şu üç satırla kaydedebilirsiniz:
Açık soru: Bugünden yanıtsız kalan ne?
Dayanak ve eksik parça: Soruyu hangi görünür ayrıntı doğurdu; bugün neyi bilmiyorsunuz?
Geri dönüş kararı: Yeni bir karşılaşmayı mı bekleyecek, belirli bir zamanda mı bakacak, yoksa soruyu burada mı kapatacaksınız?
Bu düzenin amacı hemen bir açıklama bulmak değildir. Asıl karar, soruyu taşımaya değip değmediğini ve değiyorsa ona nasıl döneceğinizi belirlemektir.
Üç satırı nasıl dolduracaksınız?
- Gerçekten açık kalan tek bir soruya odaklanın. Cevabını zaten verdiğiniz bir yargıyı soru biçimine sokmayın. “Bugün yine dikkatsizdim” yerine “Anahtarı gördüğüm hâlde neden masada bıraktım?” yazabilirsiniz.
- Gördüğünüz ayrıntı ile eksik bilgiyi aynı satırda ayırın. “Acele ettiğim için bıraktım” bir açıklamadır. “Kapıya yöneldim; anahtarı neden almadığımı bilmiyorum” ise hem dayanağı hem de boşluğu korur.
- Soru için bir yol seçin. Her soruyu belirsiz bir geleceğe taşımayın. Cevabı değiştirebilecek bilginin nereden gelebileceğine bakarak karşılaşma, zaman veya kapatma seçeneklerinden birini kullanın.
Üç geri dönüş yolundan birini seçin
- Yeni karşılaşmayı bekleyin: Eksik bilgi ancak benzer durum yeniden olduğunda görülebilecekse olay temelli bir işaret bırakın. “Aynı köşeden yeniden geçersem notu açacağım” gibi.
- Belirli bir zamanda bakın: Gerekli kayıt zaten elinizdeyse veya doğal bir gözden geçirme zamanı varsa tarih ya da gün belirtin. “Pazar günü haftalık notlara bakarken karşılaştıracağım” gibi.
- Soruyu burada kapatın: Yeni bilgi beklemiyorsanız veya cevabın sonraki bir kararınızı değiştirmeyeceğini görüyorsanız soruyu taşımayın. İlk kaydı silmeden yanına “Dönüş gerekmiyor” yazabilirsiniz.
Geri dönüş kararı bir cevap veya sonuç sözü değildir. Yalnızca sorunun yeniden ele alınacağı koşulu ya da artık izlenmeyeceğini belirtir.
Doldurulmuş örnek: Dönüş yolundaki küçük değişiklik
Aşağıdaki kayıt bu alıştırma için oluşturulmuş bir örnektir:
Açık soru: Neden dönüş yolunda her zamanki sokağa girmedim?
Dayanak ve eksik parça: Köşedeki kapalı dükkânın önünde durup yön değiştirdim; bunun o güne özgü mü, tekrarlanan bir seçim mi olduğunu bilmiyorum.
Geri dönüş kararı: Gelecek hafta aynı köşeden geçersem bu kaydı açacağım.
Burada gerekli bilgi ancak aynı noktada verilecek yeni bir seçimden gelebilir. Bu nedenle takvime rastgele bir tarih koymak yerine karşılaşmaya bağlı dönüş seçilmiştir.
Okur aynı köşeden yeniden geçtiğinde eski kaydı değiştirmeden altına şu satırı ekleyebilir:
Yeni kayıt: 14 Ekim — Bu kez durmadan her zamanki sokağa girdim. Tekrar görmediğim için soruyu şimdilik kapatıyorum.
Böylece kayıt açıklama uydurarak değil, “izlemeye devam et” veya “kapat” kararıyla tamamlanır.
İkinci örnek: Bilgi zaten elinizdeyse
Bu örnek de alıştırma için oluşturulmuştur:
Açık soru: Bugün aynı cümleyi neden iki kez not ettim?
Dayanak ve eksik parça: İlkini bir fişin arkasına, ikincisini defterin kenarına yazdım; ikisinin aynı hatırlatmaya mı ait olduğunu bilmiyorum.
Geri dönüş kararı: Pazar günü haftalık notlara bakarken iki kaydı karşılaştıracağım; bağlantı bulamazsam soruyu kapatacağım.
Bu kez yeni bir olay beklemek gerekmiyor; iki kayıt da mevcut. Bu nedenle dönüş noktası bir karşılaşma değil, zaten yapılacak gözden geçirmedir. Üçüncü satır ayrıca sorunun gereksiz yere haftalarca taşınmasını önleyen bir kapatma ölçütü içerir.
Kişisel ayrıntıyı azaltırken neyi korumalısınız?
Kişi adı, açık adres veya konuşmanın bütün içeriği çoğu zaman gerekli değildir. Olay sırasını, soruyu doğuran görünür ayrıntıyı ve geri dönüş kararını korumanız yeterlidir.
- Kişi adı yerine “konuştuğum kişi” yazabilirsiniz.
- Sokak veya işletme adı yerine “dönüş yolundaki köşe” diyebilirsiniz.
- Konuşmanın içeriği yerine ardından yaptığınız gözlenebilir hareketi kaydedebilirsiniz.
Örneğin “Öğleden sonraki konuşmadan sonra otobüse binmeden bir durak yürüdüm” cümlesi, konuşmanın özel ayrıntılarını aktarmadan soruya dayanak bırakır.
Bir satırda takılırsanız
- Soru fazla büyükse: “Neden böyleyim?” yerine yalnız bugünkü hareketi soran daha dar bir cümle kurun.
- Dayanak açıklamaya dönüşüyorsa: “Çünkü”, “kesinlikle” veya “demek ki” ile başlayan bölümü çıkarın; görülen ayrıntı ile bilinmeyen kısmı ayırın.
- Hangi dönüş yolunu seçeceğinizi bilmiyorsanız: “Cevabımı değiştirebilecek yeni bilgi nereden gelebilir?” diye sorun. Bir olaydan gelecekse karşılaşma, mevcut kayıttan gelecekse zaman belirleyin.
- Yeni bilgi kaynağı bulamıyorsanız: Soruyu sürekli taşımak yerine “Dönüş gerekmiyor” diyerek kapatın.
- Somut bir dayanak hatırlamıyorsanız: Boşluğu tahminle doldurmayın; başka bir soru seçin veya satırı boş bırakın.
Kaydı kapatmadan önce üç kontrol
- İlk satır, cevabı verilmiş bir hüküm değil gerçekten açık bir soru mu?
- İkinci satır, görülen ayrıntı ile henüz bilinmeyeni birbirine karıştırmadan gösteriyor mu?
- Üçüncü satır, karşılaşma, zaman veya kapatma seçeneklerinden birini açıkça seçiyor mu?
Üçüne de evet diyebiliyorsanız cevabı zorlamadan sayfayı kapatabilirsiniz. Yeni bilgi geldiğinde eski kaydı düzeltmek yerine altına tarihli bir sonuç satırı ekleyin.
Amacınız soruya geri dönüp dönmemeye karar vermek değil, küçük bir ayrıntının neden aklınızda kaldığını iki ayrı yorumla düşünmekse “Neden aklımda kaldı?” çalışması daha uygundur. Henüz açık bir sorunuz yoksa ve yalnız birbirine benzeyen günler arasındaki değişikliği arıyorsanız rutin günler için üç fark notunu kullanabilirsiniz.


