Eski bir anıyı yazarken emin olmadığınız ayrıntıyı boş bırakabilir ya da cümlenin içinde belirsizliğini söyleyebilirsiniz. Taslağın kenarına üç kısa not düşerek başlayın: hatırlıyorum, emin değilim, kurmaca olarak ekledim. Fotoğraftan, eski bir kayıttan veya başka birinin anlatımından öğrendiklerinizi de ayrıca belirtin; onları kendiniz hatırlıyormuş gibi yazmanız gerekmez.
Bu işaretler, bir anının gerçekten yaşandığını kanıtlamaz. Buradaki amaç, yazarken hangi ayrıntıyı neye dayanarak kullandığınızı görünür tutmak. Ortaya bütün boşlukları doldurulmuş bir sahne yerine, sınırları belli bir anı paragrafı çıkabilir.
Önce sahnenin küçük bir parçasını seçin
Bütün çocukluk yazını anlatmaya çalışmak yerine bir mutfak masası, bir yolculuğun başlangıcı veya kapıda beklediğiniz birkaç dakika üzerinde durun. Hatırladığınız parçaları kısa cümlelerle yazın. Sahnenin akması için şimdilik renk, hava durumu veya konuşma eklemeyin.
Sayfanın başında olayın zamanı ile yazdığınız tarihi ayrı tutun. Olay için yalnızca “ilkokul yıllarım, yılını bilmiyorum” diyebiliyorsanız bu kadarı yeterli. Gün ve ay seçerek boşluğu kapatmayın.
Aşağıdaki mutfak sahnesi ve bu yazıdaki bütün örnek kayıtlar alıştırma için oluşturulmuş kurmacadır; gerçek bir kişinin anısından alınmamıştır.
Mutfak penceresi açıktı. İlkbahardı. Sarı perde masaya doğru uçuşuyordu. Teyzem bana oturmamı söyledi.
Şimdi bu taslağı yazan kişinin pencereyi açık hatırladığını, mevsimden emin olmadığını ve sarı perdeyi sahneyi canlandırmak için eklediğini varsayalım. Teyzesinin oturmasını istediğini hatırlıyor, ama kullandığı sözcükleri hatırlamıyor.
Cümleyi değil, ayrıntıyı işaretleyin
Bir cümlede farklı dayanakları olan birkaç ayrıntı bulunabilir. “İlkbahar sabahı açık pencerenin yanında oturdum” cümlesinde mevsim belirsizken pencere hatırlanıyor olabilir. Böyle bir cümleyi tek bir işaretle kapatmak yerine parçalarına ayırın.
| Ayrıntı | Taslak notu | Metinde ne yapmalı? |
|---|---|---|
| Pencerenin açık olması | Hatırlıyorum. | “Pencerenin açık olduğunu hatırlıyorum.” |
| Mevsimin ilkbahar olması | Emin değilim. | “İlkbahar olabilir; mevsiminden emin değilim.” Ya da mevsimi çıkarın. |
| Perdenin sarı olması ve uçuşması | Kurmaca olarak ekledim. | Anı kaydından çıkarın. Kullanacaksanız ayrı bir kurmaca denemesinde tutun. |
| Teyzenin oturmasını istemesi | İsteği hatırlıyorum, sözleri değil. | Tırnak içinde konuşma üretmeden, dolaylı anlatın. |
“Hatırlıyorum” burada “doğruladım” anlamına gelmiyor. Kendi hatırlama durumunuzu bildiriyorsunuz. Ayrıntıyı nereden bildiğinizi de ayıramıyorsanız “Bunu hatırlıyor muyum, sonradan mı duydum, emin değilim” notunu kullanabilirsiniz. Her parçayı mutlaka kesin bir kutuya yerleştirmek zorunda değilsiniz.
İşaretleri okunabilir bir paragrafa dönüştürün
Çalışma notlarını her cümlenin sonunda bırakmanız gerekmez. Belirsizliği anlatımın içine taşıyabilirsiniz. Örnekteki taslağın anı kaydı olarak düzenlenmiş hâli şöyle olabilir:
Teyzemin mutfağında pencerenin açık olduğunu hatırlıyorum. İlkbahar olabilir; mevsiminden emin değilim. Teyzem oturmamı istedi. Söylediği cümleyi aynen hatırlamıyorum.
Bu sürümde sarı perde yok; çünkü örnekte onu destekleyen bir hatırlama bulunmuyordu. Mevsim belirsiz kaldı, konuşmanın anlamı ise uydurma bir alıntıya dönüşmeden korundu.
Perde ayrıntısını seviyorsanız başka bir başlık açın: Bu anıdan yola çıkan kurmaca denemesi. Orada sahneyi dilediğiniz gibi geliştirebilirsiniz. Yalnızca eklemeler yaptığınız metni daha sonra değişmeden anı kaydınızın yerine koymayın. İki metni ayrı başlıklarla saklayın.
Fotoğrafın gösterdiğiyle sizin hatırladığınızı ayırın
Sonradan bir fotoğrafa baktığınızda yeni bir ayrıntı bulursanız bunun nasıl geldiğini not edin. Örneğin aynı mutfağa ait olduğu bilinen bir fotoğraf için şu kayıt kullanılabilir:
Sonradan eklediğim not: Fotoğrafta pencerenin yanında çizgili bir perde görünüyor. Fotoğrafın anlattığım gün çekilip çekilmediğini bilmiyorum. O günkü perdeyi hatırladığımı söyleyemem.
Burada fotoğrafın gösterdiği ayrıntı ile anıda geçen gün arasındaki bağlantı açık bırakılıyor. Fotoğrafı görmek, o ayrıntıyı baştan beri hatırladığınız anlamına gelecek şekilde anlatılmıyor.
Bir yakınınız farklı anlatırsa iki anlatımı yan yana kaydedebilirsiniz: “Ben pencereyi açık hatırlıyorum. Teyzem kapalı olduğunu söylüyor. Hangisinin o güne ait olduğunu belirleyemedim.” Yalnızca metin düzgün bitsin diye birini seçmeniz gerekmez. Anlatımını aldığınız tarihi de bu ek notun yanına yazın.
Deftere aktarılabilir anı kaydı
Aşağıdaki alanları tek bir sahne için doldurun. Her alana bir cümle yazabilir, karşılığı olmayan yere “yok” diyebilirsiniz.
- Yazdığım tarih: …
- Anlattığım sahne ve yaklaşık zamanı: …
- Hatırladığım parçalar: …
- Emin olmadığım ayrıntılar: …
- Sonradan öğrendiklerim ve nereden öğrendiğim: …
- Kurmaca olarak eklediklerim: …
- Anı paragrafım: …
Paragrafınızı yazdıktan sonra özellikle tarihleri, renkleri ve tırnak içindeki konuşmaları yeniden okuyun. Her biri için “Bu ayrıntıyı hangi notuma dayanarak yazdım?” diye sorun. Dayanağını bulamadığınız ayrıntıyı çıkarın, belirsizliğini söyleyin veya kurmaca denemesine taşıyın.
Bitmiş kayıtta okur, neyi hatırladığınızı ve nerede emin olmadığınızı ayırt edebiliyorsa alıştırmanın istediği çıktı elinizdedir. “O günün devamını hatırlamıyorum” da paragrafın son cümlesi olabilir.
