
Kısa cevap: İki karakter için ayrı ayrı uzun özetler çıkarmak yerine, geçmişteki tek olay için tek kayıt açın. Kaydı dört alana bölün: anlatan kişi, ikisinin de söylediği, yalnız birinin eklediği veya farklı anlattığı ayrıntı ve henüz karar verilemeyen nokta. Böylece metin yeni bilgi verdiğinde önceki notu baştan yazmanız gerekmez.
Tek olay için tek kayıt açın
Önce olayın sınırını bir cümleyle belirleyin. Örneğin depo anahtarının Aylin’den Baran’a geçtiği gün yeterlidir. Karakterlerin niyetini, kimin haklı olduğunu veya bütün bölümün özetini bu başlığa eklemeyin.
- Anlatan kişi: Karakterin adını ve anlatımın bölüm, sayfa ya da e-kitap konumunu yazın. Aynı olaya ait iki anlatımı sonradan yeniden bulabilmelisiniz.
- İkisinin de söylediği: Sözcükleri aynı olmasa bile iki anlatımda da bulunan çekirdeği kaydedin. Bu alan, metnin kesin gerçeğini değil, iki anlatımın kesiştiği yeri gösterir.
- Yalnız birinin eklediği veya farklı anlattığı: Her karakter için ayrı bir alt satır kullanın. Gün, yer, nesne, eylem ve olay sırası gibi ayrılan noktaları kısa yazın.
- Henüz karar verilemeyen: Belirsizliği bir hükümle değil, yanıtlanabilir bir soruyla koruyun. Kim doğru söylüyor? yerine Anahtar elden mi verildi, dolaba mı bırakıldı? gibi dar bir soru seçin.
Her farklılık doğrudan çelişki değildir
İki anlatımı karşılaştırırken ayrıntıları üç biçimde okuyabilirsiniz:
- Birbiriyle uyumlu ifadeler: Biri akşam, diğeri yemekten sonra diyorsa iki ifade aynı zaman aralığına ait olabilir.
- Tek taraflı ek ayrıntı: Yalnız bir karakter yağmurdan söz ediyorsa bu, ötekinin yağmuru reddettiği anlamına gelmez. Ayrıntıyı kaydedin fakat henüz çelişki saymayın.
- Doğrudan ayrım: Biri çarşamba, diğeri cuma diyorsa iki tarih aynı olay için birlikte doğru olamaz. Açık sorunuzda öncelikle bu tür ayrımı tutun.
Bu ayrım, küçük anlatım farklarının notu kalabalıklaştırmasını önler. Asıl izlemeniz gereken, olayın sırasını veya anlamını değiştirebilecek ayrıntıdır.
Doldurulmuş kurmaca örnek: Kayıp anahtar
Aşağıdaki kişiler ve olay tamamen kurmacadır. Aylin ile Baran kardeştir. Bir bölümde Aylin, depo anahtarını Baran’a verdiği günü anlatır; üç bölüm sonra Baran aynı günü farklı ayrıntılarla aktarır.
1. Anlatan kişi
- Aylin: 6. bölüm; apartman görevlisiyle konuşurken anlatıyor.
- Baran: 9. bölüm; annesine cevap verirken anlatıyor.
2. İkisinin de söylediği
- Anahtar önce Aylin’dedir, daha sonra Baran’a geçmiştir.
- Anahtar bir zarfın içindedir.
- Devir, apartman görevlisinin cumartesi günü anahtarı sormasından önce gerçekleşmiştir.
3. Yalnız birinin eklediği veya farklı anlattığı
- Aylin’e göre: Çarşamba akşamı, daire kapısında, beyaz zarfı Baran’ın eline vermiştir.
- Baran’a göre: Cuma sabahı, kahverengi zarfı ayakkabılığın üzerinde bulmuştur.
4. Henüz karar verilemeyen
- Devir çarşamba akşamı mı, cuma sabahı mı oldu?
- Anahtar elden mi verildi, ayakkabılığa mı bırakıldı?
- Tek bir zarf mı farklı hatırlanıyor, yoksa anahtar iki ayrı zarfa mı kondu?
Bu aşamada yazılabilecek en sağlam sonuç şudur: Anahtar Aylin’den Baran’a geçmiştir; zaman ve teslim biçimi açık değildir. Aylin yalan söylüyor ya da Baran unutmuş demek için notta dayanak yoktur.
Yeni bilgi gelince eski kaydı silmeyin
Sonraki bölüm yeni bir ayrıntı verdiğinde dört alanı baştan kurmak yerine kaydın altına tarihli ya da bölüm numaralı bir ek bırakın:
- Yeni bilgiyi ve metindeki yerini yazın.
- Ortak çekirdeğin değişip değişmediğini belirtin.
- Hangi ayrımın daraldığını, hangisinin hâlâ açık kaldığını ayrı yazın.
Kurmaca devam: 10. bölümde görülen perşembe tarihli teslim fişinde anahtarın Baran adına kaydedildiğini varsayalım. Güncelleme şöyle yapılabilir:
- Ortak çekirdek: İki anlatımda da anahtarın sonunda Baran’a geçtiği söyleniyor; fiş, perşembe günü Baran adına bir kayıt bulunduğunu ekliyor.
- Gün ayrımı: Fiş fiziksel teslim veya bulma zamanını göstermediği için Aylin’in çarşamba anlatımını doğrulamaz, Baran’ın cuma sabahı bulma anlatımını da çürütmez.
- Açık kalan: Anahtarın ne zaman ve nasıl Baran’ın eline geçtiği; elden verme ile ayakkabılığa bırakma ayrımı hâlâ açık.
Fişi de otomatik olarak son söz kabul etmeyin. Roman daha sonra kaydın önceden hazırlandığını, geç düzenlendiğini veya yanlış tutulduğunu gösterebilir. Bu aşamada fişten çıkarılabilecek güvenli sonuç yalnızca şudur: Perşembe tarihli kayıtta anahtar Baran adına görünmektedir; fiziksel teslim zamanı henüz bilinmemektedir.
Kopyalanabilir dört alanlı şablon
OLAY:
1) Anlatan kişi
A — bölüm / sayfa / konum:
B — bölüm / sayfa / konum:
2) İkisinin de söylediği
-
3) Yalnız birinin eklediği / ayrılan ayrıntı
A:
B:
4) Henüz karar verilemeyen
-
SONRAKİ BİLGİ:
Ortak kalan:
Daralan ayrım:
Açık kalan:
Aynı kayda mı eklemeli, yeni kayıt mı açmalı?
- Yeni anlatım aynı geçmiş olayı ele alıyorsa mevcut kayda ekleyin.
- Yeni sahne anahtarın kaybolmasını değil, daha sonra nasıl kullanıldığını anlatıyorsa ikinci bir olay kaydı açın ve ilk kayda kısa bir yönlendirme yazın.
- Çelişki iki kişinin anlatımları arasında değil, tek karakterin sözü ile davranışı arasındaysa söz ve eylemi iki sütunda izleyen kayıt daha uygun olur.
Notunuzun amacı gizemi hemen çözmek değil, metnin gerçekten verdiği ortak yeri varsayımdan ayırmaktır. Sonraki anlatım geldiğinde yalnız üç şeye bakmanız yeterlidir: ortak çekirdek korunuyor mu, hangi ayrıntı değişiyor ve hangi soru hâlâ açık?


