Bir alıntıyı kaydederken yanına üç şeyi daha yazın: nereden aldığınızı, neden seçtiğinizi ve hangi sözcükle yeniden arayacağınızı. Böylece elinizde yalnızca güzel bir cümle değil, dönüp kullanabileceğiniz bir okuma notu olur. Bunu mevcut defterinizde ya da bir metin belgesinde deneyebilirsiniz.
Başlamak için bütün eski notları düzenlemeniz gerekmiyor. Yeniden bulmak istediğiniz tek bir alıntıyı seçin ve aşağıdaki kartı onunla doldurun.
Her alıntıya beş alan ayırın
Buradaki “kart”, aynı alanlarla tutulan kısa bir kayıt anlamına geliyor; ayrı kartlar veya yeni bir defter satın almanız gerekmiyor. Defterde iki kayıt arasına çizgi çekebilir, dijital belgede her kayda kısa bir başlık verebilirsiniz.
- Kaynak künyesi: Kitabın adı ve yazarı. Kullandığınız nüshayı ayırt etmek için yayınevi, yayın yılı veya baskı bilgisini; çeviri okuyorsanız çevirmeni de ekleyin. Aynı kitaptan sonraki kayıtlarda, bu tam künyeye bağlanan kısa bir kitap kodu kullanabilirsiniz.
- Sayfa veya konum: Basılı kitapta sayfa numarasını yazın. Sayfa bilgisi görünmüyorsa bölüm başlığını ve varsa konum bilgisini kaydedin; olmayan bir sayfa numarasını tahmin etmeyin.
- Kısa alıntı: Saklamak istediğiniz ifadeyi metindeki hâliyle, tırnak içinde aktarın. Kendi sözcüklerinizle anlatıyorsanız alanın adını “Özetim” olarak değiştirin ve tırnak kullanmayın.
- Kendi yorumum: “Bunu neden seçtim?” sorusuna bir cümleyle cevap verin. İsterseniz cümle yerine bir soru bırakın: “Bu ayrıntı neden dikkatimi çekti?”
- Bulma etiketi: Daha sonra ararken aklınıza gelebilecek bir veya iki sözcük seçin: mekân, beklemek, konuşma gibi.
Kaynak bilgisi alıntının yerini, yorumunuz ise sizin o cümleyle kurduğunuz bağı kaydeder. Bu yüzden yorumu alıntının sonuna eklemek yerine ayrı satırda tutun.
Doldurulmuş bir kart nasıl görünür?
Aşağıdaki kitap adı, cümle ve sayfa numarası bu alıştırma için uydurulmuştur. Gerçek bir eserden alıntı değildir.
Kart: A01 — İskelenin sesi
Kaynak künyesi: Kıyı Defteri — kurmaca örnek; gerçek bir yazarı, yayınevi veya baskısı yok.
Sayfa veya konum: Örnek sayfa 12.
Kısa alıntı: “İskele her sabah başka bir ses çıkarırdı.”
Kendi yorumum: Mekân sesle tanıtılmış. Kendi gözlem notumda da bir yeri görünüşünden önce sesiyle anlatmayı denemek istiyorum.
Bulma etiketi: mekân, ses
“Çok güzel bir cümle” de geçerli bir ilk yorumdur. Ama sonraki okuyuşunuz için küçük bir ayrıntı eklemeyi deneyin: Güzel bulduğunuz sözcük hangisi? Cümle size hangi soruyu düşündürdü? Neyi kendi yazınızda denemek istediniz? Örnekteki yorum, alıntıyı bir yazma denemesine bağlıyor.
Yorumunuz zamanla değişirse ilk notu silmek zorunda değilsiniz. Altına tarih atarak ikinci bir satır açabilirsiniz: “Bugün yeniden okuyunca dikkatimi çeken…” Böylece ilk seçiminizle bugünkü düşünceniz ayrı kalır.
Kaynağı eksik eski alıntılarla ne yapmalı?
Kaynağını hatırlamadığınız bir cümleyi hemen bir yazara bağlamayın. Kartın kaynak alanına “Kaynak doğrulanmadı” yazın. Elinizdeki izi de ekleyin: eski bir fotoğraf, yaklaşık okuma tarihi veya kontrol etmek istediğiniz kitap adı.
Kitabı bulursanız hem sözcükleri hem de yer bilgisini metinden kontrol edin. Bulamazsanız kayıt bu işaretle kalabilir; onu doğrulanmış bir kitap alıntısı gibi aktarmayın. Aklınızda kalan yalnızca düşünceyse, bunu “Hatırladığım fikir — sözcükler birebir değil” başlığı altında kendi cümlelerinizle yazın.
Bir alıntının neden önemli olduğunu anlamak için önceki olayı da bilmeniz gerekiyorsa, yorum alanına kısa bir bağlam notu ekleyin. Bu notun sizin özetiniz olduğu açık kalsın.
Etiketi, arayacağınız sözcükle seçin
Her karta “güzel söz” yazmak yerine, o kaydı hangi ihtiyaçla açacağınızı düşünün. Kurmaca örnekte “mekân” ve “ses”, bir yer betimlemesi yazarken aranabilecek iki sözcük. Çok ayrıntılı bir sınıflandırma kurmadan bunlarla başlayabilirsiniz.
Dijital belgede etiketleri aynı biçimde yazın: örneğin her seferinde “Etiket: mekân”. Defter kullanıyorsanız ayrı bir dizin satırı yeterli olabilir: “mekân — defter s. 8, A01”. Buradaki defter sayfasını, kartın içindeki kitap sayfasıyla karıştırmamak için ikisini açıkça adlandırın.
Alıntıları günlük notlarınızla aynı defterde tutuyorsanız, eski günlük notları için basit dizin düzenini de kullanabilirsiniz. Alıntı kartlarını dizinde “A01, A02” gibi kısa kayıt adlarıyla göstermek yeterli.
Kopyalayabileceğiniz boş kart
Kart adı veya numarası: …
Kaynak künyesi: …
Sayfa, bölüm veya konum: …
Kısa alıntı / Özetim: …
Kendi yorumum — bunu neden seçtim? …
Bulma etiketi: …
İlk kartı doldurduktan sonra küçük bir bulma denemesi yapın: Alıntının tamamını okumadan, yalnızca etiketten hareketle kaydı açın. Ardından kaynak alanını kullanarak kitaptaki yerine dönün. Kaydı bulup kitapta yerini bulamıyorsanız konum bilgisine; cümleyi bulup neden sakladığınızı anlayamıyorsanız yorum satırına bir ayrıntı ekleyin. Eski birikiminizi taşımadan önce bu tek kartın işinizi görüp görmediğine bakın.
