Ağaçların altında çim alanda birbirine açılı duran iki boş ahşap bank
Ağaçların altında birbirine açılı duran iki boş ahşap bank.

Üçüncü kişiden vazgeçmeniz gerekmez. Aynı dış olayı önce yalnız görünen hareketlerle, sonra karakterin seçtiği ayrıntı ve kullandığı sözlerle iki cümlede yeniden yazın. İkinci sürümde yeni bir olay anlatmak yerine bakışı karaktere yaklaştırın.

Mesafeyi değiştiren üç seçim

Yakın anlatım daha çok sıfat veya daha uzun bir iç konuşma demek değildir. Cümlenin neyi seçtiği ve onu nasıl adlandırdığı değişir:

  • Karakterin fark edeceği ayrıntı: Sahnedeki her şeyi değil, o anda onun için anlam taşıyan tek ayrıntıyı seçin.
  • Karaktere ait adlandırma: Tarafsız bir nesne adının yerine karakterin geçmişini ya da tutumunu sezdiren kısa bir ifade kullanın.
  • Kısa iç soru: Düşünceyi açıklayan paragraf yerine, karakterin zihninden geçebilecek birkaç sözcüklük bir soru bırakın.

Bu seçimler bakış açısını değiştirmez. Anlatıcı yine üçüncü kişidedir; yalnızca cümle, sahneye hangi karakterin dikkatinden baktığını daha belirgin kılar.

Doldurulmuş örnek: Aynı olay, iki mesafe

Ortak olay: Mina, Aras’la buluşmak için parka gelir. Aras henüz gelmemiştir; Mina banklardan birine oturur.

Uzaktaki sürüm

Akşam saat yedide parktaki iki bank da boştu. Mina soldaki banka oturup Aras’ı beklemeye başladı.

Bu sürüm olayın anlaşılması için gereken bilgiyi verir. Banklar, saat ve Mina’nın hareketi dışarıdan adlandırılır; cümlelerin dikkati belirgin biçimde Mina’ya ait değildir.

Karaktere yakın sürüm

Mina kestirme patikadan çıktığında iki bank da boştu; soldakinin kolçağında Aras’ın “uğur ipi” hâlâ sallanıyordu. Saat yediyi üç geçiyordu—yine mi?—Mina ipe dokunmadan bankın en ucuna oturdu.

Olay değişmedi: Mina geldi, Aras’ı bulamadı ve oturdu. Yakınlığı şu seçimler kurdu:

  • Ayrıntı: Mina bütün parkı taramak yerine Aras’la ilişkilendirebildiği ipi fark ediyor.
  • Adlandırma: “Mavi ip” gibi tarafsız bir tanım yerine, Mina’nın tanıyabileceği “Aras’ın uğur ipi” kullanılıyor.
  • İç soru: “Yine mi?” gecikmenin Mina için yeni olmadığını sezdiriyor; anlatıcı bunu ayrıca açıklamıyor.
  • Eylem: İpe dokunmaması ve bankın ucuna oturması bir tepki gösteriyor; metin bu tepkiye “kızgınlık” adı vermiyor.

Yakın sürüme, Mina’nın bilemeyeceği bir bilgi eklenmedi. Örneğin Aras’ın nerede olduğu veya neden geciktiği söylenirse cümle onun algı alanından çıkabilir. Bu tür kaçakları ayrıca denetlemek için sınırlı bakış açısında karakterin görmediği bilgiyi ayıklama çalışmasını kullanabilirsiniz.

Kendi iki cümlelik denemeniz

  1. Dış olayı tek satırda sabitleyin. Örneğin: “Emre boş sınıfa gelir, masadaki anahtarı görür ve pencereyi kapatır.” Bu satır iki sürümde de değişmeyecek olay sınırını belirlesin.
  2. Uzak sürümü iki cümlede yazın. İlk cümlede yer ile durumu, ikinci cümlede görünür eylemi verin. Karakterin yorumunu şimdilik eklemeyin.
  3. Üç yakınlık seçimi hazırlayın. Karakterin ilk fark edeceği bir ayrıntı, o ayrıntıya vereceği özel bir ad ve aklından geçebilecek kısa bir soru seçin.
  4. Aynı olayı yeniden iki cümlede yazın. Olay eklemeyin; hazırladığınız üç seçimden yararlanın. Duyguyu adlandırmak yerine küçük bir hareketle görünür kılmayı deneyin.
  5. Yakınlığı kuran yerleri işaretleyin. Ayrıntının yanına [A], karaktere özgü adlandırmanın yanına [K], iç sorunun yanına [S] yazın.

Kopyalanabilir çalışma notu

Değişmeyecek dış olay:

Uzak sürüm — iki cümle:
1.
2.

Karakterin fark edeceği ayrıntı [A]:
Karakterin kullanacağı ad [K]:
Kısa iç soru [S]:

Yakın sürüm — iki cümle:
1.
2.

İkinci sürümü denetleyin

  • İki sürümde de aynı temel olay mı gerçekleşiyor?
  • Seçilen ayrıntıyı karakter o anda görebilir, duyabilir veya önceden biliyor olabilir mi?
  • “Üzüldü”, “sinirlendi” ya da “endişelendi” gibi bir açıklamayı çıkarıp tepkisini eylemde bırakabilir misiniz?
  • Karaktere özgü sözü tarafsız bir adla değiştirdiğinizde anlatım gerçekten uzaklaşıyor mu?
  • Metinde karakterin bilmediği bir neden veya başka bir yerde gerçekleşen olay var mı?

Yakın sürüm fazla yoğunlaşırsa üç yöntemi birden kullanmak zorunda değilsiniz. Önce yalnızca tarafsız bir nesne adını karakterin sözüyle değiştirin. Metin hâlâ uzak kalıyorsa anlamlı ayrıntıyı, en son kısa iç soruyu ekleyin. Böylece hangi seçimin mesafeyi değiştirdiğini ayrı ayrı görebilirsiniz.