Çizgili kâğıt üzerinde şeffaf paketlerde sıralanmış çok renkli kalemler
İki duraklı okuma kaydını ayrı satırlarda tutmak için kullanılabilecek çizgili kâğıt ve renkli kalemler; temsili fotoğraf.

Bir sözü takip etmek için bütün olayları özetlemeniz gerekmez. İki durak yeterlidir: sözün ilk verildiği yer ve onu sınayan ilk somut eylem. İkinci durakta kanıt yetmiyorsa sonucu zorlamadan belirsiz bırakabilirsiniz.

Önce hangi sözü izleyeceğinizi belirleyin

Bu çalışma için ileride sonucu görülebilecek açık bir söz seçin. “Belki uğrarım” gibi ihtimal bildiren bir cümleyi değil; kimin, neyi, mümkünse ne zamana kadar yapacağını belirten bir sözü kaydedin.

Sözü uzun uzun aktarmak yerine kendi cümlenizle yazın. Ardından ne olduğunda sözün tutulmuş sayılacağını bir satırda belirleyin. Böylece ilerideki sahneyi ilk izleniminize göre değil, başta koyduğunuz ölçüye göre okuyabilirsiniz.

  1. Yer: Sayfa, bölüm veya sahneyi geri bulduracak kısa işaret.
  2. Söz: Karakterin yapmayı üstlendiği eylem.
  3. Sonuç ölçüsü: Sözün tutulduğunu gösterecek somut durum.
  4. İlk durum: Bekliyor.

Doldurulmuş söz durağı

Aşağıdaki roman ve kişiler tamamen kurmacadır.

Yer: 3. bölüm, s. 48
Söz: Derya, yedek anahtarı akşam olmadan Selim’e ulaştıracak.
Sonuç ölçüsü: Anahtar akşamdan önce Selim’e geçerse söz tutulmuş sayılacak.
Durum: Bekliyor.

Bu kayıtta Derya’nın niyeti, anahtarın geçmişi veya sözün neden önemli olduğu anlatılmıyor. Not yalnız ileride karşılaştırılacak eylemi koruyor.

İkinci durakta ilk somut işareti yazın

Sonraki bölümlerde sözle ilgili her ayrıntıyı biriktirmeyin. Sonuca gerçekten yaklaşan ilk eylem görüldüğünde ikinci durağı açın. Eylemi bir cümleyle kaydedin ve başlangıçtaki ölçüyle karşılaştırın.

Yer: 5. bölüm, s. 81
İlk somut işaret: Derya anahtarı bir zarfa koyup apartman görevlisinin masasına bıraktı.
Karşılaştırma: Anahtar gönderildi; fakat Selim’e ulaştığı ve bunun akşamdan önce olduğu gösterilmedi.
Sonuç: Belirsiz.

Zarfın bırakılması sözün yerine getirilmeye çalışıldığını gösterir; teslimin gerçekleştiğini göstermez. Bu nedenle notu “tutuldu” diye kapatmak yerine belirsiz bırakmak daha uygundur.

Sonuç durumunu nasıl seçersiniz?

  • Tutuldu: Başta yazdığınız eylem ve koşul açıkça gerçekleşti. Örneğin Derya anahtarı akşam olmadan Selim’e verdi.
  • Tutulmadı: Koşul gerçekleşmediği metinde açıkça görüldü. Örneğin akşam geçtiğinde anahtar hâlâ Derya’daydı ve teslim edemediği belirtildi.
  • Belirsiz: Hazırlık veya dolaylı bir işaret var, fakat sonucu doğrulayan bilgi yok. Anahtarın görevliye bırakılması bu duruma girer.

Söz belirsiz kaldığında gerekçe uydurmayın. “Derya vazgeçti” yerine “Anahtarın Selim’e ulaştığı gösterilmedi” yazın. Daha sonraki bir bölüm kesin yanıt verirse eski kaydı silmeden sonuç satırına sayfa işaretiyle kısa bir güncelleme ekleyebilirsiniz.

Notun olay özetine dönüşmesini önleyin

  • Söz durağında yalnız üstlenilen eylemi ve koşulu tutun.
  • İkinci durakta yalnız sözü sınayan eylemi yazın; aradaki yolculuğu anlatmayın.
  • Karakterin niyetini ancak metin açıkça veriyorsa ekleyin. Sonuç durumu için davranış yeterlidir.

Sayfa numarasını alamadıysanız “bölümün başı” gibi geniş bir işaret yerine “Derya’nın anahtarı zarfa koyduğu sahne” gibi bir nesne-eylem çifti kullanın. Bunun için sahneyi alıntılamadan geri bulma yönteminden de yararlanabilirsiniz.

Kopyalanabilir iki duraklı not

SÖZ DURAĞI
Yer:
Söz, kendi cümlemle:
Tutulmuş sayılması için:
Durum: Bekliyor

SONUÇ DURAĞI
Yer:
İlk somut işaret:
Başlangıçtaki ölçüyle karşılaştırma:
Sonuç: Tutuldu / Tutulmadı / Belirsiz

Not tamamlandığında elinizde romanın özeti değil, tek bir açık sözün metin içinde nasıl karşılık bulduğunu gösteren kısa ve geri bulunabilir bir kayıt kalır.