
Zaman atlamasından sonra bütün olayları özetlemek yerine üç satır yazın: atlamadan önceki düzen, atlamadan sonra görünen fark ve hâlâ değişmediği görülen şey. Böylece kitaba döndüğünüzde yalnız “aradan iki yıl geçtiğini” değil, bu sürenin anlatıda neyi değiştirdiğini de bulabilirsiniz.
Üç satır için iki sahne seçin
Önce zaman atlamasının hemen öncesindeki son açık düzeni bulun. Ardından yeni dönemdeki ilk açıklayıcı sahneye bakın. Aradaki bütün olayları çıkarmaya çalışmayın; yalnız bu iki durak arasında karşılaştırılabilen ayrıntıları seçin.
- Önce: Bir kişinin rolünü, ilişkisini, rutinini veya bir yere erişme biçimini tek cümleyle kaydedin.
- Sonra: Aynı konuya ilişkin görünür farkı yazın. Metin nedenini henüz açıklamıyorsa siz de neden eklemeyin.
- Hâlâ: İki sahnede de sürdüğü açıkça görülen bir nesneyi, alışkanlığı, soruyu veya ilişki izini belirtin.
Her satıra bölüm ya da sayfa konumu eklemek, notu daha sonra metinde sınamanızı kolaylaştırır. Baskılar arasında sayfa numarası değişebileceği için bölüm adı veya numarası çoğu zaman daha kalıcı bir adres olur.
Doldurulmuş üç satırlık örnek
Aşağıdaki mahalle romanı örneği tamamen kurmacadır.
Önce — 6. bölümün sonu: Figen dükkânı ortağıyla birlikte açıyor ve ön kapıdan giriyor.
Sonra — 9. bölümün başı: İki yıl sonra eski ortaklık bitmiş; Figen dükkânı tek başına açıp arka kapıdan giriyor.
Hâlâ: Tekir kedi her sabah dükkânın eşiğinde bekliyor.
Bu not, arada yaşananları yeniden kurmaya çalışmıyor. Ortaklığın sona erdiğini, Figen’in rolüyle dükkâna giriş biçiminin değiştiğini ve iki dönemi birbirine bağlayan kedinin yerinde kaldığını gösteriyor. Sonraki okumada “Figen artık dükkânı kiminle işletiyor?” ve “Eski düzenden ne kaldı?” sorularının yanıtı tek bakışta görülebilir.
Birden fazla değişiklik varsa hangisini seçmeli?
Yeni dönemde ev, iş, ilişki ve şehir aynı anda değişmiş olabilir. Üç satıra hepsini sığdırmak yerine, sonraki sahneyi anlamak için gerekli olan değişimi seçin. Şu cümleyi tamamlamak karar vermeyi kolaylaştırır:
“Bu farkı bilmezsem, yeni dönemdeki ________ davranışını yanlış yorumlayabilirim.”
Boşluğa “arka kapıyı kullanma”, “başka birine hesap verme” veya “anahtarı yanında taşıma” gibi somut bir davranış geliyorsa işe yarayan ekseni bulmuşsunuzdur. Birbirine bağlı iki ayrıntı aynı satırda kalabilir: kurmaca örnekte ortaklığın bitmesi ile Figen’in dükkânı tek başına ve başka kapıdan açması aynı yeni düzenin parçalarıdır.
Metnin söylemediğini nota eklemeyin
Zaman atlaması, okuru boşlukları doldurmaya çağırabilir; fakat hatırlatıcı not ile tahmin aynı şey değildir. Metin yalnız Figen’in arka kapıdan girdiğini gösterseydi, “ortağıyla kavga ettiği için kapıyı değiştirdi” yazmak erken bir sonuç olurdu. Bunun yerine şu ayrımı koruyabilirsiniz:
- Görünen fark: Figen artık arka kapıdan giriyor.
- Açık soru: Giriş biçimi neden değişti?
İki tarafta da ortak bir ayrıntı bulamazsanız üçüncü satırı uydurmayın. “Henüz iki dönemde de doğrulanan ortak bir ayrıntı yok” yazıp okumaya devam edebilirsiniz. Tekrarlanan bir işaret çıktığında bu satıra sonradan ek yapın.
Notu büyütmeden sürdürün
Romanda başka bir zaman atlaması olduğunda önceki üç satırı düzeltmeyin; altına yeni bir blok açın. Böylece her geçiş kendi öncesi ve sonrasıyla kalır. Kullanabileceğiniz boş düzen şöyledir:
Önce — [bölüm/sayfa]:
Sonra — [bölüm/sayfa]:
Hâlâ:
Notunuz olay özetine dönüşüyorsa her satırda yalnız bir soruya cevap verin: Düzen neydi, hangi fark görünür oldu, hangi işaret sürdü? Önemli olan zaman atlaması değil de tek bir karakterin kararını ne zaman değiştirdiğiyse, daha dar bir kayıt için karakterin karar değişimini üç alanda izleme çalışmasını kullanabilirsiniz.


