
Eski cümlenizi düzeltmeyin. Altına ya da sonraki boş sayfaya bugünün tarihini atıp eski kayda gönderme yapan üç satır ekleyin: O günkü düşüncem, bunu değiştiren ayrıntı ve şimdi eklediğim cümle. Böylece geçmişte ne düşündüğünüz de düşüncenizin neden değiştiği de kayıtta kalır.
Eski kayıtla yeni notu birbirine bağlayın
- Değişen cümleyi bulun. Eski sayfanın tamamını yeniden okumak yerine bugün artık aynı biçimde düşünmediğiniz tek cümleyi seçin.
- Eski metne dokunmayın. Üstünü çizmek veya bugünkü düşüncenize göre yeniden yazmak yerine yeni bir tarih açın.
- Bağlantıyı açık kurun. Yeni kayda “14 Mart tarihli kulüp notuma ek” gibi kısa bir adres yazın. Ek başka bir sayfadaysa eski sayfanın kenarına yalnızca yeni tarihin sayfa numarasını koyabilirsiniz.
- Değişimi tek ayrıntıyla açıklayın. Bütün süreci anlatmak yerine görüşünüzü gerçekten hareket ettiren bilgiyi, gözlemi veya deneyimi seçin.
O günkü düşüncem: …
Bunu değiştiren ayrıntı: …
Şimdi eklediğim cümle: …
İlk satır geçmişteki cümlenin kısa bir karşılığıdır; kendinizi savunmanız gerekmez. İkinci satır, “artık öyle düşünmüyorum” demek yerine değişimin dayanağını gösterir. Son satır ise bugünkü görüşünüzü eski kaydın yerine geçirmeden ekler.
Doldurulmuş örnek: Kulüp buluşmasına gitme kararı
Aşağıdaki kayıt bütünüyle kurmaca bir örnektir.
14 Mart tarihli eski kayıt
Seramik kulübünün cumartesi buluşmasına gitmeyeceğim. Herkes birbirini tanıyordur; orada tek başıma kalırım.
18 Mart tarihli ek
- O günkü düşüncem: Gruptakilerin birbirini önceden tanıdığını varsaydığım için buluşmaya katılmamaya karar vermiştim.
- Bunu değiştiren ayrıntı: Buluşma duyurusunda ilk kez gelenler için ayrı bir tanışma masası kurulacağını gördüm.
- Şimdi eklediğim cümle: Herkesin önceden tanıştığı düşüncem kesin değildi; ilk bölüme katılıp kalıp kalmayacağıma orada karar vereceğim.
Bu ek, eski kaydı “yanlış” ilan etmiyor. Eski kararın hangi varsayıma dayandığını ve yeni ayrıntının kararı nasıl değiştirdiğini görünür kılıyor. “Fikrim değişti” cümlesi tek başına bırakılsaydı, değişimin nedeni birkaç ay sonra yeniden belirsizleşebilirdi.
Karar aynı kaldığı hâlde gerekçe değişebilir
Her yeni bilgi kararınızı tersine çevirmek zorunda değildir. Örnekteki kişi tanışma masasını öğrense fakat aynı gün başka bir işi bulunduğu için yine gitmese şu ek yeterli olur:
Şimdi eklediğim cümle: Yeni katılanların karşılanmadığı varsayımım değişti; bu kez katılmama nedenim buluşma saatinin başka bir işimle çakışması.
Böyle bir not, sonuç aynı kalsa bile gerekçenin değiştiğini korur. Günlüğü yalnız “gittim” ve “gitmedim” sonuçlarından ibaret bırakmaz.
Değişen şeyi daha kesin yazmak için üç ayrım
- Yeni bilgi mi geldi? Daha önce bilmediğiniz somut ayrıntıyı yazın: “Programda yeni katılanlar için ayrı bir bölüm olduğunu gördüm.”
- Aynı ayrıntıyı başka türlü mü yorumladınız? Yorumu adlandırın: “Sessizliği ilgisizlik saymıştım; artık bunun tek açıklama olmadığını düşünüyorum.”
- Koşullar mı değişti? Eski düşünceyi geçersiz ilan etmek yerine koşulu belirtin: “O tarihte zamanım yoktu; şimdi programım farklı.”
Bu üçünden yalnızca size uyanı kullanın. Bir değişimi daha etkileyici göstermek için sonradan gerekçe eklemeye çalışmayın; ayrıntıdan emin değilseniz “Bunu neyin değiştirdiğini henüz tam ayıramıyorum” demek de geçerli bir kayıttır.
Eski cümleyi bugünkü sesinizle yeniden yazmayın
“Bunu nasıl düşünmüşüm?” veya “Aslında en başından beri biliyordum” gibi cümleler, iki tarih arasındaki farkı kapatabilir. Bunun yerine o gün erişebildiğiniz bilgiyi ve bugünkü ekinizi ayrı tutun:
- Geçmişi yargılayan kayıt: “Ne kadar gereksiz düşünmüşüm.”
- Değişimi gösteren kayıt: “O gün grubun düzenini bilmiyordum; duyurudaki tanışma bölümü varsayımımı değiştirdi.”
Aynı konu hakkındaki fikriniz yeniden değişirse 18 Mart ekini de düzenlemeyin. Yeni tarihi atıp ikinci bir üç satırlık blok açın. Böylece kayıt, son görüşünüzü gösteren tek bir sonuçtan çok düşüncenin izlenebilir bir zincirine dönüşür.
Bugün yazabileceğiniz kısa ek
Eski defterinizden artık bütünüyle katılmadığınız bir cümle seçin. Yeni sayfaya tarihi ve eski kaydın adresini koyduktan sonra şu üç başlangıcı tamamlayın:
O gün … düşünüyordum; çünkü …
Bunu değiştiren ayrıntı …
Şimdi bu konuya şu cümleyi ekliyorum: …
Benzer bir konu farklı tarihlere dağılmışsa kayıtların tamamını kopyalamadan eski günlüklerde aynı temayı bulmak için iz kaydı oluşturabilirsiniz. Bu çalışmada ise tek bir eski cümle ile ona bağlanan yeni, tarihli ek yeterlidir.


